Opinia z 23 czerwca 2014 r. o projekcie założeń projektu ustawy o ochronie ludności

(Minister Spraw Wewnętrznych)

 

Rada Legislacyjna

przy

Prezesie Rady Ministrów

 

RL-0303-11/14

Opinia

o projekcie założeń projektu ustawy o ochronie ludności

 

I.

Wiceprezes Rządowego Centrum Legislacji pismem z dnia 15 kwietnia 2014 r. (RCL.DPG.58-6/14) zwrócił się do Przewodniczącego Rady Legislacyjnej z wnioskiem o sporządzenie opinii dotyczącej rozwiązań zawartych w projekcie założeń projektu ustawy o ochronie ludności1, „ze szczególnym uwzględnieniem wpływu projektowanych regulacji na obowiązujący stan prawny – w tym relacji proponowanych rozwiązań wobec przepisów dotyczących zarządzania kryzysowego, ochrony przeciwpożarowej, ratownictwa stanów nadzwyczajnych oraz stanów gotowości obronnej państwa”.

II.

1. Według intencji projektodawcy przedstawiony do zaopiniowania projekt założeń projektu ustawy o ochronie ludności ustawy (zwany dalej: „projektem”) ma na celu „kompleksowe uregulowanie problematyki ochrony ludności (…) m.in. poprzez:

– wprowadzenie do porządku prawnego zdefiniowanego pojęcia <<ochrony ludności>>,

– czytelne określenie zadań z zakresu ochrony ludności dla organów administracji publicznej,

– wskazanie organów odpowiedzialnych za realizację zadań z zakresu ochrony ludności, w tym określenie zadań z zakresu ochrony ludności na szczeblu gminy, powiatu, województwa i kraju,

– określenie nowego sposobu realizacji przez państwo zadań z zakresu obrony cywilnej, o których mowa w Protokole dodatkowym z 12 sierpnia 1949 r. do Konwencji Genewskich dotyczących ochrony ofiar międzynarodowych konfliktów zbrojnych (…)”2.

Z tej perspektywy słuszne wydają się wskazania Rządowego Centrum Legislacji odnośnie zwrócenia szczególnej uwagi na relacje zachodzące pomiędzy rozwiązaniami proponowanymi w projekcie i obowiązującą regulacją prawną, przewidzianą w przepisach dotyczących zarządzania kryzysowego, ochrony przeciwpożarowej, ratownictwa stanów nadzwyczajnych oraz stanów gotowości obronnej państwa. Trzeba bowiem już na wstępie zaznaczyć, że przedstawiona materia projektu jest – przynajmniej w pewnym zakresie – uregulowana w obowiązującym porządku prawnym. Na szczeblu ustawowym chodzi tu zwłaszcza o przepisy:

– ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony3,

– ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej4,

– ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej5,

– ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej6,

– ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym7,

– ustawy z dnia 29 sierpnia 2002 r. o stanie wojennym oraz o kompetencjach Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych i zasadach jego podległości konstytucyjnym organom Rzeczypospolitej Polskiej8,

– ustawy z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym9,

– ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym10,

– ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim11,

– ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych12,

– ustawy z dnia 7 lutego 2014 r. o udziale zagranicznych funkcjonariuszy lub pracowników we wspólnych operacjach lub wspólnych działaniach ratowniczych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej13,

– ustawy z dnia 22 listopada 2013 r. o systemie powiadamiania ratunkowego14,

– ustawy z dnia 29 października 2010 r. o rezerwach strategicznych15.

Należy mieć na względzie, że zasady i tryb ochrony ludności znajdują się również w wielu innych przepisach szczególnych, takich jak przykładowo przepisy: ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska16 (tytuł IV Poważne awarie), ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (dział VA Ochrona przed powodzią i dział VB Ochrona przed suszą), ustawy z dnia 29 listopada 2001 r. – Prawo atomowe17 (rozdz. 11 Postępowanie w przypadku zdarzeń radiacyjnych), ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze18 (rozdz. 3 Ratownictwo i ochrona przeciwpożarowa lotnisk), ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej19 (rozdz. 8 Wypadki żeglugowe).

Warto też podkreślić, że znaczna część przepisów uregulowanych w przywołanych powyżej ustawach odnosi się bezpośrednio do ochrony ludności w rozumieniu definicji, zamieszczonej na s. 5 projektu.

Nie odmawiając projektodawcy racji i nie kwestionując celu, który uzasadnia opiniowany projekt, konieczna jest – zdaniem Rady Legislacyjnej – refleksja nad przewidzianym sposobem wprowadzenia projektowanych rozwiązań. Rada w wielu poprzednich opiniach wskazywała z dezaprobatą na systematyczną dekoncentrację – rozpraszanie ustawowych unormowań dotyczących różnych dziedzin objętych regulacją prawa krajowego. Dość wskazać chociażby na opinię z dnia 22 lutego 2013 r. o projekcie założeń projektu ustawy o szczególnej odpowiedzialności za niektóre naruszenia przepisów ruchu drogowego oraz o zmianie niektórych ustaw (RL-0303-1/13)20 czy też na opinię z dnia 30 stycznia 2014 r. o projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii21. W obowiązującym porządku prawnym można wskazać szereg przykładów przedmiotowego rozproszenia poszczególnych dziedzin na szczeblu ustawowym. Regulacja związana z szeroko rozumianym ruchem drogowym, to już nie tylko ustawa – Prawo o ruchu drogowym, ale również „uzupełniająca” tę materię ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami22. Przepisy dotyczące energetyki „wychodzą” poza ramy ustawy – Prawo energetyczne, która jest dopełniana między innymi przepisami ustaw: z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej23 oraz z dnia 14 września 2012 r. o obowiązkach w zakresie informowania o zużyciu energii przez produkty wykorzystujące energię24. Nawet w zakresie prawnych uregulowań dotyczących broni i amunicji, obok ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji25 obowiązują między innymi przepisy ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym26 oraz ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego27. Wykazywanie zaś ustawowego rozproszenia uregulowań w zakresie ochrony środowiska wydaje się być zbędne.

Niestety przedstawiony do zaopiniowania projekt wpisuje się w szkodliwy trend przedstawiony w powołanych powyżej przykładach. Wobec takiej praktyki warto chyba w tym miejscu przypomnieć treść § 2 Zasad techniki prawodawczej28, zgodnie z którym: „Ustawa powinna wyczerpująco regulować daną dziedzinę spraw, nie pozostawiając poza zakresem swego unormowania istotnych fragmentów tej dziedziny”. Niezależnie od cytowanego powyżej przepisu wypadałoby zwrócić uwagę na istotne walory wyczerpującej regulacji danej dziedziny spraw, których należy upatrywać w: 1) łatwiejszym dostępie adresata normy do informacji o obowiązującym prawie, 2) niwelowaniu przypadków sprzeczności rozwiązań w danej materii przewidzianych w różnych aktach normatywnych, 3) ujednoliconej terminologii, 4) wykładni przepisów pochodzących z tej samej ustawy, a co za tym idzie w łatwiejszym i zarazem skuteczniejszym stosowaniu prawa.

Walory te w sposób szczególny powinny być uwzględniane w obszarze prawa administracyjnego, które cechując się niezwykle szerokim przedmiotowym zasięgiem regulacji i będąc między innymi z tego powodu nieskodyfikowaną gałęzią prawa materialnego, nie posiada też określonych przepisami prawa pozytywnego przepisów ogólnych, stanowiących w skodyfikowanych gałęziach prawa: dyrektywy jego stosowania, wykładni, rozstrzygnięć o charakterze kolizyjnym itp. W takich warunkach w regulacjach administracyjnoprawnych dyrektywy te dla danej dziedziny spraw są rekonstruowane z przepisów ogólnych zawartych w regulującym tę dziedzinę akcie ustawowym. Przy braku wyraźnego odesłania brakuje zaś podstaw do zastosowania tychże dyrektyw do przepisów ustawy lub ustaw „uzupełniających” regulacje tej dziedziny.

2. Wbrew zapewnieniom projektodawcy o niezależności nowotworzonej regulacji „od regulacji z obszaru zarządzania kryzysowego” (s. 1), Rada Legislacyjna dostrzega jednak szereg podobieństw w tym zakresie, co oczywiście nie musi i nie przesądza o ostatecznej ocenie projektu. Tym niemniej wypada zauważyć, że zdaniem projektodawcy: „Realizacja zadań z zakresu ochrony ludności będzie obejmowała trzy zasadnicze obszary zadań: – monitorowanie, informowanie i ostrzeganie o zagrożeniach, – ratowanie życia, zdrowia, mienia i środowiska, – udzielanie doraźnej pomocy humanitarnej”. Nie ulega wątpliwości, że przedmiot unormowań wymienionych w niniejszej opinii przepisów obowiązującego porządku prawnego obejmuje – i to w znacznej mierze – dziedzinę planowanej regulacji projektowanej ustawy o ochronie ludności. Trudno się oprzeć wrażeniu, że „Zadania ochrony ludności”, o których mowa na s. 6 projektu w dużym stopniu odpowiadają – koncentrując się choćby na ustawie o zarządzaniu kryzysowym – zadaniom określonym w przepisach art. 4, 5, 14, 16, 20 i 25 tejże ustawy.

Nie można również zgodzić się z przedstawioną w projekcie tezą, iż: „Zasadniczą ideą obecnych regulacji jest stworzenie przez ministrów oraz określone w obowiązujących przepisach terenowe organy obrony cywilnej, odrębnej służby (formacji obrony cywilnej) przeznaczonej do działań tylko w czasie wojny”. Powoływane przepisy ustawy o zarządzaniu kryzysowym przewidują bowiem przykładowo w art. 13 ust.1, że „Ministrowie i centralne organy administracji rządowej, do których zakresu działania należą sprawy związane z zapewnieniem bezpieczeństwa narodowego, w tym ochrony ludności lub gospodarczych podstaw bezpieczeństwa państwa, tworzą centra zarządzania kryzysowego”.

3. Konsekwencją wprowadzenia rozwiązań przewidzianych w projekcie mają być zmiany strukturalne w podmiotach administracji, do zakresu działania których będą należały sprawy ochrony ludności. I tak na s. 23 projektu oraz w załączonym do niego tekście regulacyjnym wskazano między innymi, że „Planowane wykonanie przepisów aktu prawnego”, będzie się wiązać z utworzeniem „po jednym etacie w każdej komendzie powiatowej/miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w celu realizacji zadań związanych z ochroną ludności”. Etaty te w liczbie 335, są – zdaniem projektodawcy „niezbędne do zapewnienia (…) stanowisk merytorycznych przeznaczonych wyłącznie do realizacji zadań z zakresu ochrony ludności, w tym prac analitycznych, planistycznych i organizacyjnych…”29. Projektodawca zdaje się wzmacniać argumentację dla proponowanego rozwiązania w dalszej części projektu, w której twierdzi, że „Projektowana ustawa spowoduje możliwość zatrudnienia w każdym powiecie po jednym pracowniku merytorycznym, do wykonywania zadań organizacyjno-koordynacyjnych w zakresie ochrony ludności, co będzie miało wpływ na złagodzenie skutków związanych z ewentualnym wzrostem bezrobocia” (podkr. RL).

Odnosząc się do powyższej kwestii, warto przypomnieć choćby tylko o niektórych dotychczasowych formacjach, przewidzianych w obowiązującym porządku prawnym. I tak przepisy ustawy o zarządzaniu kryzysowym przewidują: Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego, centra zarządzania kryzysowego (tworzone przez ministrów i centralne organy administracji rządowej), działające przy wojewodach wojewódzkie zespoły zarządzania kryzysowego, powiatowe zespoły zarządzania kryzysowego, gminne zespoły zarządzania kryzysowego.

Z kolei przepisy art. 138 ustawy o powszechnym obowiązku obrony przewidują formacje obrony cywilnej, przeznaczone do wykonywania zadań ogólnych lub specjalnych, tworzone w rozporządzeniach przez ministrów oraz w drodze zarządzenia przez wojewodów, starostów, wójtów (burmistrzów albo prezydentów miast). Formacje te mogą być też tworzone przez pracodawców. Obecnie obowiązuje dziesięć rozporządzeń poszczególnych ministrów w tej sprawie, z których wynika, że zadaniem powyższych formacji jest prowadzenie działań w czasie wojny, klęsk żywiołowych i zagrożeń środowiska (a więc nie tylko – jak sugeruje projektodawca – w czasie wojny – przyp. RL), a także likwidacja skutków zaistniałych awarii i katastrof w urzędzie. Również powoływane na szczeblach terenowych formacje obrony cywilnej mają służyć ochronie „ludności zakładów pracy i urządzeń użyteczności publicznej, dóbr kultury, ratowania i udzielania pomocy poszkodowanym w czasie wojny oraz współdziałaniu w zwalczaniu klęsk żywiołowych, zagrożeń środowiska oraz usuwania ich skutków”30, a zatem tych wartości i dóbr, które są obiektem ochrony, według opiniowanego projektu.

Równie istotną strukturą powołaną do ochrony ludności w rozumieniu projektu jest obecnie krajowy system ratowniczo-gaśniczy, uregulowany w przepisach ustawy o ochronie przeciwpożarowej oraz w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego31, skupiający jednostki ochrony przeciwpożarowej, inne służby, inspekcje, straże, instytucje oraz podmioty, które dobrowolnie w drodze umowy cywilnoprawnej zgodziły się współdziałać w akcjach ratowniczych.

Ewentualne zmiany strukturalno-ustrojowe proponowane w projekcie, powinny – zdaniem Rady Legislacyjnej – uwzględniać dotychczasowy stan, zwłaszcza przy rozbudowie podmiotów realizujących zadania z zakresu ochrony ludności. Stąd też przewidując uchylenie art. 17 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, a co za tym idzie likwidację struktury obrony cywilnej, należałoby zważyć możliwość przesunięcia dotychczasowych środków, w tym także towarzyszących im etatów w aparatach pomocniczych organów obrony cywilnej, do nowoprojektowanych struktur albo przesunięcia ich do istniejących już organów i urzędów, jakimi są powiatowe komendy PSP.

4. Rada Legislacyjna, oceniając przedstawiony projekt pragnie dodatkowo zwrócić uwagę także na inne kwestie, budzące pewne wątpliwości.

4.1. Na s. 7 projektu przedstawiono katalog organów administracji publicznej, właściwych w zakresie ochrony ludności. W katalogu tym zostali umieszczeni między innymi marszałek województwa i wojewoda, przy czym gdy chodzi o marszałka województwa, to w dalszej części projektu brakuje jakiejkolwiek wzmianki o powierzonych mu zadaniach. Niejako „w zamian marszałka województwa” projektodawca wymienia zadania, które mają być powierzone zarządowi województwa (por. s. 9), mimo że ów zarząd nie został wymieniony we wspomnianym katalogu (na s. 7). Świadczy to o niekonsekwencji projektodawcy przy powierzaniu zadań o charakterze wykonawczym na szczeblu wojewódzkim. Powyższe zastrzeżenia i wątpliwości pogłębia przyznanie zarządowi województwa zadania polegającego na „uwzględnianiu w projektach planów zagospodarowania przestrzennego województwa zadań z zakresu ochrony ludności dotyczących infrastruktury i budowli mających istotny wpływ na bezpieczeństwo ludzi i środowiska” (s. 9). Propozycja ta została sformułowana w oderwaniu od obowiązującego porządku prawnego normującego system planowania i zagospodarowania przestrzennego. Obecnie bowiem, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym32, organem właściwym do sporządzania projektu planu zagospodarowania przestrzennego województwa i przeprowadzenia odpowiedniego postępowania w tym zakresie nie jest zarząd województwa, ale jego przewodniczący, to jest marszałek województwa, który – jak już wyżej wspomniano – jest wymieniany wśród organów właściwych „w zakresie ochrony ludności” (s. 7).

4.2. Powierzenie na tym samym obszarze (szczeblu podziału terytorialnego państwa) zadań z tej samej dziedziny wymaga jasnego i szczegółowego ich rozdzielenia, według kryteriów zgodnych z przepisami kształtującymi organizację i funkcjonowanie organów administracji publicznej. Problem ten pojawia się w związku ze wskazaniem przez projektodawcę wojewody i podmiotów reprezentujących samorząd województwa (marszałka i/lub zarządu) jako organów właściwych do wykonywania zadań w zakresie ochrony ludności na szczeblu województwa. Zgodnie z intencją projektodawcy, wojewoda miałby „ustalać zadania z zakresu ochrony ludności i koordynować ich realizację oraz kierować działalnością w zakresie przygotowania i realizacji przedsięwzięć ochrony ludności na terenie województwa” (s. 7). Katalog zadań powierzonych wojewodzie został zamieszczony na s. 10 projektu. Wśród nich znajduje się m.in.: „tworzenie rezerw zasobów służących ochronie ludności i rezerw sprzętowych”. Jak już wyżej wspomniano w opiniowanym projekcie określono również szczegółowe zadania zarządu województwa, w tym: „tworzenie i utrzymywanie rezerw zasobów ochrony ludności” (s. 9). Przedstawiony przykład uzasadnia konieczność precyzyjnego podziału zadań między podmioty usytuowane na tym samym szczeblu, w celu zapobieżenia powstawaniu ewentualnych sporów kompetencyjnych w tym zakresie.

4.3. Na s. 16 przedstawiono propozycję dotyczącą regulacji rezerw sprzętowych, które „będą tworzone przez wojewodów oraz Komendanta Głównego PSP. Rezerwy sprzętowe będą mogły również tworzyć inne organy administracji publicznej realizujące zadania z zakresu ochrony ludności”. Zdaniem Rady Legislacyjnej powierzenie tworzenia rezerw sprzętowych „innym organom” jako zadania fakultatywnego („będą mogły również tworzyć”) nie wydaje się rozwiązaniem trafnym. Generalnie organy administracji publicznej, a zwłaszcza w tak istotnej sferze działania jaką jest bezpieczeństwo ludności, powinny mieć określone zadania w sposób kategoryczny, niedopuszczający luzu decyzyjnego co do tego czy rezerwy takie będą albo nie będą tworzone.

III.

W ocenie Rady Legislacyjnej godnym poparcia jest wniosek o wprowadzenie nowych regulacji zasad i trybu ochrony ludności w czasie pokoju oraz w warunkach wojennych, odpowiadających współczesnym uwarunkowaniom i standardom. Należy też zgodzić się z tezą wyrażoną na s. 4 projektu, zgodnie z którą obecne uregulowania – w tym zwłaszcza przepisy dotyczące obrony cywilnej – „nie przystają do obecnej rzeczywistości społeczno-gospodarczej”. Jednakże – zdaniem Rady – warunkiem koniecznym zmian w obowiązującym porządku prawnym nie musi być wprowadzenie kolejnego, odrębnego od dotychczasowych regulacji, aktu ustawowego. Ponadto, jak z przedstawionych powyżej uwag wynika, proponowane rozwiązania wymagają korekt merytorycznych. Należy również raz jeszcze zastanowić się nad instytucjonalną strukturą systemu ochrony ludności, uwzględniając obecny ustrój administracji publicznej i odpowiadający mu zakres działania.

Jeśliby jednak obstawać za wprowadzeniem do obowiązującego porządku prawnego nowego aktu normatywnego regulującego materię ochrony ludności, wówczas należałoby odnieść się do całego zespołu przepisów regulujących obecnie tę materię. Decyzja o przygotowaniu projektu nowej ustawy powinna więc pociągać za sobą decyzję o uchyleniu albo zmianie dotychczasowych przepisów, normujących zagadnienia będące przedmiotem nowej regulacji.

Podobnie w przypadku określenia w projekcie nowych struktur i instytucji, wykonujących zadania z zakresu ochrony ludności, należałoby konsekwentnie przewidzieć likwidację dotychczasowych podmiotów, powołanych do realizacji zadań pokrywających się z zadaniami przypisywanymi w projekcie nowym podmiotom.

Zdaniem Rady Legislacyjnej, w toku prac nad projektem założeń oraz projektem ustawy o ochronie ludności należałoby dokonać wnikliwej kwerendy sporządzonych i przedstawionych parlamentowi w ostatnich kilkunastu latach projektów uregulowań zasad i trybu ochrony ludności w sytuacjach nadzwyczajnych. Rozwiązania przewidziane w przepisach projektów ustaw: z dnia 21 lipca 2001 r. o gotowości cywilnej i zarządzaniu kryzysowym33, z dnia 30 kwietnia 2004 r. o bezpieczeństwie obywateli i zarządzaniu kryzysowym34 oraz z dnia 7 kwietnia 2006 r. o bezpieczeństwie obywateli i zarządzaniu kryzysowym35 mogą – w ocenie Rady – przyczynić się do bardziej kompleksowego i spójnego unormowania problematyki ochrony ludności.

 

Na podstawie projektu opinii przygotowanej przez dr. hab. Tomasza Bąkowskiego, prof. UG, Rada Legislacyjna przyjęła na posiedzeniu w dniu 23 czerwca 2014 r.

1 Wersja z dnia 19 marca 2014 r.

2 Projekt, s. 1.

3 Tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 461, ze zm.

4 Tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r., Nr 178, poz. 1380, ze zm.

5 Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1340, ze zm.

6 Tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r., poz. 333.

7 Dz. U. Nr 113, poz. 985, ze zm.

8 Dz. U. Nr 156, poz. 1301, ze zm.

9 Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 757, ze zm.

10 Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1166.

11 Dz. U. Nr 228, poz. 1368, ze zm.

12 Dz. U. Nr 208, poz. 1240, ze zm.

13 Dz. U. z 2014 r., poz. 295.

14 Dz. U. z 2013 r., poz. 1635, ze zm.

15 Dz. U. Nr 229, poz. 1496, ze zm.

16 Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1232, ze zm.

17 Tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 264.

18 Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1393, ze zm.

19 Tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1458.

20Przegląd Legislacyjny” 2013, nr 2, s. 79–88.

21 Dotychczas niepublikowana.

22 Dz. U. Nr 30, poz. 151, ze zm.

23 Dz. U. Nr 94, poz. 551, ze zm.

24 Dz. U. z 2012 r., poz. 1203.

25 Tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 576, ze zm.

26 Tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1017, ze zm.

27 Tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1329, ze zm.

28 Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (Dz. U. Nr 100, poz. 908).

29 Projekt, s. 23.

30 Zarządzenie nr 20/2013 Prezydenta Miasta Przemyśla – Szefa Obrony Cywilnej Miasta Przemyśla z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie tworzenia formacji obrony cywilnej na terenie miasta Przemyśla http://www.przemysl.pl/zalaczniki/22912.pdf. Zob. też przykładowo zarządzenie nr 3/2013 Starosty Nowosądeckiego – Szefa Obrony Cywilnej Powiatu Nowosądeckiego z dnia 31 stycznia 2013 r. w sprawie tworzenia przygotowania do działania Formacji Obrony Cywilnej http://bip.powiat.nowy-sacz.pl/download/Z2Z4L25vd3lzYWN6L3BsL2RlZmF1bHRfbXVsdGlsaXN0YV9wbGlrb3cvOTE3/zarzadzenie_w_sprawie_tworzenia_i_przygotowania_do_dzialania_formacji_obrony_cywilnej.pdf.

31 Dz. U. Nr 46, poz. 239.

32 Tekst jedn.: Dz. U. z 2012, poz. 647, ze zm.

33 Sejm RP III kadencji, druk: 1861.

34 Sejm RP IV kadencji, druk: 2953.

35 Sejm RP V kadencji, druk: 805.