Opinia z 9 czerwca 2017 r. o projekcie ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw

(Minister Rozwoju i Finansów)

Rada Legislacyjna                                                                                               2017-06-09

 przy

Prezesie Rady Ministrów

 

        RL-0303-22/17  

 

Opinia

o projekcie ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw

 

 

I. Uwagi wstępne           

Wiceprezes Rządowego Centrum Legislacji, pismem z dnia 24.05.2017 r., zwrócił się do Rady Legislacyjnej z prośbą o wydanie opinii o projekcie ustawy wskazanym w tytule. Niniejsza opinia dotyczy więc zmian zaproponowanych w projekcie ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw z dnia 12 maja 2017 r. (dalej jako: projekt ustawy). Przewiduje on wprowadzenie do podatku od towarów i usług tzw. mechanizmu podzielnej płatności (ang. split payment). Celem takiego rozwiązania ma być, jak wskazuje projektodawca, zapewnienie większej stabilności wpływów z tytułu podatku od towarów i usług, jak również zapobieganie unikaniu płacenia podatku od towarów i usług. Należy bowiem zauważyć, że w ciągu kilku minionych lat znaczna część państw Unii Europejskiej, w tym Polska, boryka się z problemem tzw. luki w VAT. W uproszczeniu definiuje się ją jako różnicę między podatkiem, który teoretycznie powinien zasilić budżet państwa a podatkiem faktycznie pobranym. W uzasadnieniu projektu opiniowanej ustawy projektodawca powołując się na wyliczenia PwC wskazuje, że tzw. luka w VAT w 2015 r. wynosiła około 42 mld złotych, czyli około 2,5% PKB Polski.  

Dlatego też, aby przeciwdziałać uchylaniu się od opodatkowania oraz wyłudzeniom podatku od towarów i usług, zachodzi potrzeba wdrażania nowych mechanizmów mających wyeliminować patologie w zakresie poboru podatku od towarów i usług. Jednym z nich ma być mechanizm podzielnej płatności, który jest przedmiotem unormowań opiniowanego projektu ustawy. Mechanizm podzielnej płatności, ogólnie ujmując, polega na tym, iż płatność za nabyty towar lub usługę jest dokonywana w taki sposób, że zapłata odpowiadająca wartości sprzedaży netto jest płacona przez nabywcę na rachunek bankowy dostawcy. Natomiast pozostała zapłata odpowiadająca kwocie podatku od towarów i usług, jest płacona na specjalne konto dostawcy tj. rachunek VAT. Co istotne, dostawca ma ograniczone uprawnienia w zakresie dysponowania środkami pieniężnymi znajdującymi się na rachunku VAT. Nie otrzymuje on na swój rachunek rozliczeniowy całej kwoty brutto od nabywcy towaru lub usługi i w konsekwencji nie posiada możliwości do dokonywania czynności mających na celu wyłudzenie podatku od towarów i usług. Zostaje on bowiem pozbawiony możliwości zatrzymania dla własnych celów kwoty należnej organom podatkowym.   

Niniejsza opinia składa się z części wskazującej najważniejsze z propozycji zmian oraz części omawiających projektowane zmiany w poszczególnych ustawach. Ponadto opinia posiada także część zawierającą uwagi o charakterze uzupełniającym.

II. Proponowane zmiany w zakresie obowiązujących przepisów  

Projekt przewiduje między innymi:  

1)  wprowadzenie do podatku od towarów i usług dobrowolnego mechanizmu podzielnej płatności, polegającego na tym, iż płatność za nabyty towar lub usługę miałaby być dokonywana w taki sposób, że zapłata odpowiadająca wartości sprzedaży netto byłaby płacona przez nabywcę na rachunek bankowy dostawcy, natomiast pozostałą zapłatę odpowiadającą kwocie podatku od towarów i usług, uiszczano by na specjalne konto dostawcy tj. rachunek VAT;

2) zastosowanie mechanizmu podzielnej płatności przy użyciu dedykowanego komunikatu przelewu;

      3)   nałożenie na banki oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe obowiązku otwarcia oraz prowadzenia rachunku VAT dla posiadacza rachunku rozliczeniowego;

      4)   banki oraz spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe nie pobierałyby opłat za otwarcie i prowadzenie rachunku VAT;

5) na rachunek VAT mogłyby być wpłacane środki pochodzące z zapłaty odpowiadającej kwocie podatku od towarów i usług płaconej dostawcy towarów lub usług przy użyciu dedykowanego komunikatu przelewu oraz z tytułu zwrotu kwoty podatku od towarów i usług;

6)  środki zgromadzone na rachunku VAT mogłyby być wypłacone tylko i wyłącznie:

a) w celu dokonania płatności kwoty podatku od towarów i usług z tytułu nabycia towarów lub usług na rachunek VAT dostawcy lub usługodawcy, zwrotu podatku we wskazanych w ustawie przypadkach oraz wpłaty podatku na rachunek urzędu skarbowego;

b) na rachunek VAT posiadacza rachunku VAT prowadzonego w innym banku albo spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej;

c) na rachunek rozliczeniowy posiadacza rachunku VAT pod warunkiem, że naczelnik urzędu skarbowego wyraził w postanowieniu zgodę na inne przeznaczenie środków niż rozliczenie podatku;  

7) środki pieniężne zgromadzone na rachunku VAT nie podlegałyby zajęciu na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego dotyczącego egzekucji innych należności niż podatek od towarów i usług;

8) w przypadku śmierci posiadacza rachunku VAT środki pieniężne zgromadzone na rachunku VAT nie wchodziłyby do masy spadkowej w części odpowiadającej kwocie posiadanych przez podatnika zaległości w podatku od towarów i usług wraz z odsetkami za zwłokę;

9) możliwość wyrażenia zgody przez naczelnika urzędu skarbowego, w drodze postanowienia, na pisemny, uzasadniony wniosek podatnika, w terminie 90 dni od dnia jego otrzymania, na inne przeznaczenie środków zgromadzonych na jego rachunku VAT niż określone w ustawie;

10) nałożenie na urząd skarbowy obowiązku dokonania na wniosek podatnika złożony wraz z deklaracją podatkową zwrotu różnicy podatku na rachunek VAT podatnika w terminie 25 dni, licząc od dnia złożenia rozliczenia;

11) przepadek środków zgromadzonych na rachunku VAT na rzecz Skarbu Państwa, jeżeli podatnik został wykreślony z rejestru jako podatnik VAT na podstawie art. 96 ust. 9 pkt 1 (jako podatnik nieistniejący);

12) brak zastosowania przepisów o solidarnej odpowiedzialności nabywcy towarów, o których mowa w załączniku 13 do ustawy, za zaległości podatkowe podmiotu dokonującego na jego rzecz dostawy (dział Xa ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, dalej: u.p.t.u.);

13) brak zastosowania przepisów o dodatkowym zobowiązaniu w podatku od towarów i usług do kwoty podatku naliczonego wynikającej z otrzymanej przez podatnika faktury, która została zapłacona z zastosowaniem mechanizmu podzielnej płatności;

14) brak zastosowania podwyższonej stawki odsetek za zwłokę w wysokości 150% (art. 56b ustawy – Ordynacja podatkowa, dalej: O.p.) do zaległości w podatku powstałej za okres, za który podatnik w złożonej deklaracji podatkowej wykazał kwotę podatku naliczonego, której 95% wynika z faktur, które zostały zapłacone z zastosowaniem mechanizmu podzielnej płatności;

15) obniżenie kwoty zobowiązania podatkowego o kwotę wyliczoną według wzoru wskazanego w ustawie, jeżeli zapłata zobowiązania podatkowego z tytułu podatku następuje z rachunku VAT w terminie wcześniejszym niż termin określony dla zapłaty podatku;

16) dodanie w k.p.c. po art. 6107 oddziału 3 „Przepadek środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku VAT” normujących, jak się wydaje, postępowanie w sprawie przepadku środków zgromadzonych na rachunku VAT.     

 

III. Ocena projektowanych regulacji w zakresie u.p.t.u.

Zgodnie z art. 1 pkt 2 projektu ustawy proponuje się dodanie po art. 108 u.p.t.u. rozdziału 1a, który normowałby mechanizm podzielnej płatności. Jak wynika z projektowanego art. 108a ust. 1 u.p.t.u. podatnicy, którzy otrzymali fakturę z wykazaną kwotą podatku, w tym przed dokonaniem dostawy towarów lub wykonaniem usługi, przy dokonywaniu płatności za nabyte towary lub usługi mogą zastosować mechanizm podzielnej płatności. Stosowanie mechanizmu podzielnej płatności miałoby być, według projektu ustawy, uprawnieniem, a nie obowiązkiem podatnika. To nabywca towaru lub usługi decydowałby, czy chce zapłacić sprzedawcy kwotę brutto, czy też skorzysta z mechanizmu podzielnej płatności. W przypadku wyboru mechanizmu podzielnej płatności wartość sprzedaży netto dokonywana byłaby na rachunek rozliczeniowy dostawcy towarów lub usługodawcy w banku mającym siedzibę na terytorium kraju albo na rachunek dostawcy towarów lub usługodawcy w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, której jest członkiem, a kwota należnego podatku byłaby płacona na rachunek VAT dostawcy towarów lub usługodawcy. Według projektu ustawy rachunek VAT byłby odrębnym rachunkiem bankowym prowadzonym dla podatnika, na który byłaby przelewana kwota podatku należnego, o czym będzie jeszcze mowa.

Propozycję wprowadzenia dobrowolnego mechanizmu podzielnej płatności należy ocenić pozytywnie. Nie wszyscy podatnicy mogą posiadać bowiem wystarczającą ilość środków pieniężnych, aby stosować mechanizm podzielnej płatności przy jednoczesnym zachowaniu zdolności płatniczej. Natomiast z projektowanego art. 108a ust. 1 wynika, że mechanizm podzielnej płatności miałby zastosowanie tylko i wyłącznie w sytuacji dokonywania zapłaty całej należności za nabyte towary lub usługi. Tymczasem zgodnie z art. 19a ust. 8 u.p.t.u., jeżeli przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi otrzymano całość lub część zapłaty, w szczególności: przedpłatę, zaliczkę, zadatek, ratę, wkład budowlany lub mieszkaniowy przed ustanowieniem spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego lub lokalu o innym przeznaczeniu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą jej otrzymania w odniesieniu do otrzymanej kwoty. Projektodawca pominął zatem kwestię zastosowania mechanizmu podzielnej płatności przy częściowej zapłacie za nabywane towary lub usługi. Może to budzić wątpliwości z puntu widzenia zakładanego celu projektowanych regulacji.

Zastosowanie mechanizmu podzielnej płatności miałoby się odbywać przy użyciu „dedykowanego komunikatu przelewu”. W projektowanym art. 108a ust. 3 u.p.t.u. określono, co podatnik wskazywałby w „dedykowanym komunikacie przelewu”. Trzeba jednak podkreślić, że projekt ustawy w ogóle nie wyjaśnia, czym miałby być „dedykowany komunikat przelewu”. Należałby więc postulować, aby w projekcie ustawy zdefiniowano pojęcie „dedykowanego komunikatu przelewu”. Jednocześnie w projektowanym art. 108a ust. 5 u.p.t.u. wskazano, że minister właściwy do spraw finansów publicznych udostępnia na stronie internetowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych wymagania techniczne dedykowanego komunikatu przelewu.

Rozwiązanie takie nie zasługuję na jakąkolwiek aprobatę. Niezdefiniowany w ustawie „dedykowany komunikat przelewu”, czyli konstytutywny element mechanizmu podzielnej płatności oraz jego wymagania techniczne miałyby być określone w komunikacie dostępnym na stronie internetowej Ministerstwa Finansów. Budzi to poważne wątpliwości, gdyż niezbędny element mechanizmu podzielnej płatności nie byłby określony w źródle prawa powszechnie obowiązującego. Podważałoby to zaufanie podatników, przedsiębiorców do państwa i jego organów. Należałoby więc postulować, aby „dedykowany komunikat przelewu” w sposób wyczerpujący został unormowany w projekcie rozporządzenia wykonawczego do niniejszego projektu ustawy. Projekt takiego rozporządzenia powinien być przedstawiony wraz z projektem ustawy. Odpowiadałoby to wtedy wymogom określonym w z.t.p. Pożądane byłoby zatem, aby w projektowanym art. 108a ust. 5 u.p.t.u. zawrzeć delegację do wydania takiego rozporządzenia.

Jak wspomniano, środki zgromadzone na rachunku VAT mogą być generalnie przeznaczane tylko na rozliczenie podatku od towarów i usług. Jednocześnie w projekcie ustawy zawarto przepis dopuszczający możliwość innego przeznaczenia środków na rachunku VAT niż płatność podatku. W praktyce może bowiem zdarzyć się sytuacja, w której na rachunku VAT zostanie zgromadzona znaczna ilość środków pieniężnych. Jednocześnie u podatnika może wystąpić zapotrzebowanie na środki niezbędne w celu sfinansowania bieżącej działalności gospodarczej albo inwestycji. Umożliwienie podatnikowi przeznaczenia środków zgromadzonych na rachunku VAT na inne cele pozwoli zachować mu płynność finansową bez konieczności zaciągania chociażby kredytu obrotowego. Zgodnie z projektowanym art. 108b ust. 1 u.p.t.u. naczelnik urzędu skarbowego na pisemny, uzasadniony wniosek podatnika może, w terminie 90 dni od dnia jego otrzymania, wyrazić zgodę, w drodze postanowienia, na inne przeznaczenie środków zgromadzonych na jego rachunku VAT niż rozliczenie podatku. Postanowienie to określałoby wysokość środków zgromadzonych na rachunku VAT podatnika, które mogą mieć inne przeznaczenie, przy czym wyłączałoby z niej wysokość środków pieniężnych odpowiadającą wysokości posiadanej przez podatnika zaległości podatkowej w podatku wraz z odsetkami. Wypada odnotować, że projekt przewiduje także przypadki, w których naczelnik urzędu skarbowego nie wyrażałby zgody na inne przeznaczenie środków.

O ile samo rozwiązanie polegające na możliwość przeznaczenia środków zgromadzonych na rachunku VAT na inne cele niż rozliczenie podatku zasługuje na pełną aprobatę, o tyle termin na wyrażenie zgody przez organ podatkowy na inne przeznaczenie środków jest kompletnie niezrozumiały. Zgodnie z projektowanym art. 108b ust. 1 u.p.t.u. naczelnik urzędu skarbowego może wyrazić taką zgodę w terminie 90 dni od dnia otrzymania wniosku podatnika. W uzasadnieniu do projektu ustawy oraz w Ocenie Skutków Regulacji (dalej jako: OSR) wskazano, że skutkiem wprowadzenia proponowanych regulacji może być ograniczenie płynności finansowej w niektórych przedsiębiorstwach. Dotyczy to w szczególności małych przedsiębiorców. Mając na uwadze przewidywane, negatywne skutki proponowanych unormowań nie zasługuje więc na jakąkolwiek aprobatę propozycja, aby organ podatkowy decydował o innym przeznaczeniu środków zgromadzonych na rachunku VAT w terminie 90 dni. Jest on długotrwały i w konsekwencji może zniechęcić podatników do stosowania dobrowolnego mechanizmu podzielnej płatności. Należałby zatem postulować, aby został on skrócony.

W projektowanym art. 108c ust. 1 u.p.t.u. określono postępowanie ze środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku VAT w sytuacji wykreślenia podatnika z rejestru. Ponadto projektowany art. 108c ust. 2 u.p.t.u. przewiduje, że jeżeli podatnik zostanie wykreślony z rejestru jako podatnik VAT na podstawie art. 96 ust. 9 pkt 1 jako podatnik nieistniejący, środki zgromadzone na rachunku VAT podlegałaby w całości przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa. Trzeba więc zauważyć, że proponowany przez projektodawcę przepis wkracza w sferę prawa własności. Zgodnie z art. 46 Konstytucji przepadek rzeczy może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Aby środki zgromadzone na rachunku VAT mogły w całości ulec przepadkowi na rzecz Skarbu Państwa w sytuacji wykreślenia podatnika z rejestru z powodu jego nieistnienia, musi, po pierwsze, wskazywać na to wyraźnie i precyzyjnie przepis ustawy. Po drugie, przepadek może nastąpić tylko i wyłącznie na mocy prawomocnego orzeczenia sądu. Tymczasem projektowany przepis art. 108c ust. 2 u.p.t.u. lakonicznie wskazuje na to, że środki zgromadzone na rachunku VAT ulegają przepadkowi, w sytuacji wykreślenia podatnika z powodu nieistnienia.

Sposób sformułowania tego przepisu budzi wątpliwości, ponieważ przepadek rzeczy, w tym pieniędzy, jako ingerencja w prawo własności, powinien być precyzyjnie i jasno sformułowany. Natomiast projektowany art. 108c ust. 2 u.p.t.u. nie czyni zadość temu wymaganiu. Projekt ustawy zawiera, co prawda, przepis wprowadzający zmiany w k.p.c. poprzez dodanie oddziału normującego przepadek środków zgromadzonych na rachunku VAT, jednakże projektowane regulacje wydają się systemowo niespójne. W proponowanym przepisie art. 108c u.p.t.u. nie ma bowiem mowy o sądowym stwierdzeniu przepadku rzeczy, ani też o stosowaniu przepisów k.p.c. odnośnie przepadku rzeczy. Jednocześnie budzi poważne zastrzeżenia treść uzasadnienia projektu ustawy dotycząca przepadku środków zgromadzonych na rachunku VAT. W jakikolwiek sposób ani nie wyjaśnia ono, ani nie wskazuje motywów ingerencji w konstytucyjnie chronione prawo własności poprzez orzeczenie przepadku środków zgromadzonych na rachunku VAT. Należałoby więc sprecyzować unormowania projektowanego art. 108c u.p.t.u., a także rozwinąć tą kwestię w uzasadnieniu projektu. Na aprobatę zasługują natomiast proponowane przez projektodawcę w art. 108d oraz art. 108e u.p.t.u. normy stymulujące do skorzystania z dobrowolnego mechanizmu podzielnej płatności. Projektowany przepis art. 108e u.p.t.u. przewiduje bowiem:            

1) brak zastosowania przepisów o solidarnej odpowiedzialności nabywcy towarów, o których mowa w załączniku 13 do ustawy, za zaległości podatkowe podmiotu dokonującego na jego rzecz dostawy (dział Xa u.p.t.u.);

2) brak zastosowania przepisów o dodatkowym zobowiązaniu w podatku od towarów i usług do kwoty podatku naliczonego wynikającej z otrzymanej przez podatnika faktury, która została zapłacona z zastosowaniem mechanizmu podzielnej płatności;

3) brak zastosowania podwyższonej stawki odsetek za zwłokę w wysokości 150% (art. 56b O.p.) do zaległości w podatku powstałej za okres, za który podatnik w złożonej deklaracji podatkowej wykazał kwotę podatku naliczonego, której 95% wynika z faktur, które zostały zapłacone z zastosowaniem mechanizmu podzielnej płatności.      

Ponadto, w projektowanym art. 108e przewiduje się wprowadzenie kwoty obniżającej zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług, jeżeli zapłata podatku następuje z rachunku VAT w terminie wcześniejszym niż termin określony dla zapłaty podatku. Kwota ta miałaby być obliczona według wzoru wskazanego w ustawie. Rozwiązanie to zasługuje w pełni na pozytywną ocenę. Jednocześnie w art. 1 pkt 1 lit. b projektu ustawy przewidziano dodanie do art. 86 u.p.t.u. ust. 6a, zgodnie z którym na wniosek podatnika, złożony wraz z deklaracją podatkową, urząd skarbowy byłby zobowiązany dokonać zwrotu różnicy podatku na rachunek VAT podatnika w terminie 25 dni, licząc od dnia złożenia rozliczenia.

Pomimo, że projektowany przepis przewiduje krótszy termin zwrotu różnicy podatku na rzecz podatnika, nie zasługuje on na jakąkolwiek aprobatę. Należy bowiem zauważyć, że podatnik dokonując nabycia towarów i usług od swoich kontrahentów, stosując mechanizm podzielnej płatności, uiściłby już kwotę podatku na rachunek VAT. Jednocześnie projektowany przepis przewiduje zwrot różnicy podatku na rachunek VAT, co w konsekwencji oznacza dla podatnika ograniczenie dysponowania środkami pieniężnymi już wcześniej wpłaconymi na rachunek VAT, a więc tymi, które zostały uiszczone wcześniej w ramach transakcji nieukierunkowanej na wyłudzenie podatku. Projektowany przepis może więc zniechęcić podatników do skorzystania z mechanizmu podzielnej płatności, gdyż będzie oznaczał dla nich ponowne „zamrożenie” środków pieniężnych, które mogłyby być przeznaczone chociażby na sfinansowanie bieżącej działalności przedsiębiorstwa. Należałoby zatem postulować zmianę tej regulacji. Zwrot różnicy podatku powinien następować na rachunek rozliczeniowy podatnika. Natomiast przewidziany w projekcie krótszy termin zwrotu różnicy podatku zasługuje na aprobatę.     

 

IV. Ocena projektowanych regulacji w zakresie ustawy – Prawo bankowe (dalej: P.b.) oraz ustawy o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych  

W art. 5 projektowanej ustawy przewidziano dodanie w P.b. rozdziału 3a, który dotyczyłby rachunku VAT. W projektowanym art. 62a P.b. przewidziano obowiązek otwarcia i prowadzenia rachunku VAT w przypadku zakładania rachunku rozliczeniowego w banku. Jednocześnie art. 8 projektu ustawy przewiduje obowiązek otwarcia rachunków VAT dla już istniejących rachunków rozliczeniowych. Projektowane unormowania wskazują także, że bank nie pobiera opłat i prowizji za otwarcie i prowadzenie rachunku VAT. W uzasadnieniu projektu ustawy oraz w OSR nie wskazano jednak skutków projektowanej regulacji w zakresie braku uprawnienia banku do pobierania opłat i prowizji za otwarcie i prowadzenie rachunku VAT. Wydaje się, że skutkiem braku odpłatności za otwarcie i prowadzenie rachunku VAT może być wzrost opłat za prowadzenie rachunków rozliczeniowych, którymi są obciążeni posiadacze rachunków rozliczeniowych. Projektodawca powinien zatem wskazać w uzasadnieniu projektu ustawy także przewidywane skutki w tej materii.   

W projektowanym art. 62c ust. 3 P.b. przewidziano, że w przypadku śmierci posiadacza rachunku VAT środki pieniężne zgromadzone na rachunku VAT nie wchodzą do masy spadkowej w części odpowiadającej kwocie posiadanych przez podatnika zaległości w podatku od towarów i usług wraz z odsetkami za zwłokę. Natomiast dalsza część projektowanego przepisu ani też jakakolwiek inna jednostka redakcyjna w projekcie ustawy nie odnoszą się do zagadnienia rozwiązania oraz likwidacji osoby prawnej oraz przeznaczenia środków zgromadzonych na rachunku VAT w przypadku ustania jej bytu. Brak stosownej regulacji w tym zakresie należy ocenić negatywnie, gdyż będzie on skutkował wystąpieniem luki w prawie. Pożądanym zabiegiem byłoby dodanie przepisu normującego to zagadnienie. W art. 7 projektu ustawy wskazano na proponowane zmiany w ustawie o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych. Zgodnie z projektowanymi przepisami na kasy również miałyby być nałożone analogiczne obowiązki w zakresie prowadzenia rachunku VAT. Stosowałoby się wówczas przepisy P.b. odpowiednio. Propozycję tę należy ocenić pozytywnie.  

V. Ocena projektowanych regulacji w zakresie k.p.c., ustawy – Prawo upadłościowe, ustawy o rachunkowości oraz O.p.    

Treść art. 2 projektu ustawy przewiduje dodanie w k.p.c. po art. 6107 rozdziału 3 „Przepadek środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku VAT”. Regulowałyby tryb postępowania w zakresie przepadku środków zgromadzonych na rachunku VAT. Ich treść nie budzi zastrzeżeń. Natomiast, jak już wcześniej zauważono, wątpliwości wywołuje treść projektowanego przepisu ustawy o podatku od towarów i usług, który w sposób zbyt ogólny normuje przepadek środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku VAT. Pozytywnie należy także ocenić projektowane zmiany w ustawie – Prawo upadłościowe. Nie budzą również zastrzeżeń projektowane zmiany ustawy o rachunkowości polegające na wprowadzeniu dla jednostek sporządzających sprawozdanie finansowe zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy obowiązku ujawniania w informacji dodatkowej wartości środków zgromadzonych na rachunku VAT. Ponadto projektowaną zmianę w zakresie O.p. polegającą na dodaniu kolejnego przypadku wygaśnięcia zobowiązania podatkowego, tj. w części obniżenia kwoty zapłaty zobowiązania podatkowego na podstawie art. 108e u.p.t.u. także należy ocenić pozytywnie. Zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług, w przypadku zastosowania kwoty obniżającej wysokość zobowiązania podatkowego w razie zapłaty we wcześniejszym terminie niż termin określony dla zapłaty podatku, wygasałoby wówczas w części.

 

VI. Uwagi charakterze uzupełniającym  

Poza wskazanymi we wcześniejszych uwagach wątpliwościami, projekt ustawy nie budzi większych zastrzeżeń z punktu widzenia zasad techniki prawodawczej (dalej: z.t.p.). Natomiast treść uzasadnienia projektu ustawy, jak się wydaje, nie do końca realizuje wymogi, jaki zostały określone w z.t.p. oraz regulaminie pracy Rady Ministrów. Wyjaśnia ono bowiem w sposób mało precyzyjny oraz lakoniczny treść projektowanych przepisów oraz niewiele miejsca poświęca skutkom poszczególnych unormowań. Co prawda do projektu ustawy załączono OSR, jednakże dokument ten także w sposób dostateczny i wyczerpujący nie odnosi się do skutków projektowanych regulacji. Ponadto, uzasadnienie projektu ustawy w części dotyczącej przepadku środków zgromadzonych na rachunku VAT w ogóle nie odnosi się do konstytucyjnych aspektów wkroczenia w sferę prawa własności, co należy ocenić zdecydowanie negatywnie. Na marginesie dodać należy, że art. 8 oraz art. 9 projektu ustawy nakłada na banki oraz kasy obowiązek otwarcia rachunku VAT dla posiadaczy już istniejących rachunków rozliczeniowych oraz zakreśla termin na dokonanie tego. Co więcej, art. 8 ust. 2 projektu ustawy wskazuje, że otwarcie rachunku VAT nie wymaga zawarcia odrębnej umowy w tym zakresie, a art. 8 ust. 3 projektu ustawy mówi o tym, iż bank nie pobiera opłat i prowizji za otwarcie rachunku VAT. W art. 9 ust. 2 projektu ustawy wskazano z kolei, że kasy otwierając rachunki VAT dla posiadaczy już istniejących rachunków rozliczeniowych stosują odpowiednio przepis art. 7 ust. 2 i 3. Tymczasem w art. 7 projektu ustawy w ogóle nie znajdują się ustępy. W regulacji art. 9 ust. 2 projektu ustawy chodzi raczej, jak się wydaje, o odpowiednie stosowanie art. 8 ust. 2 i 3 określającego, że kasy za otwarcie rachunków VAT dla już istniejących rachunków rozliczeniowych nie pobierają opłat oraz prowizji. Należy zatem sprostować tę omyłkę.    

 

VII. Uwagi końcowe      

Podsumowując, należy z aprobatą przyjąć pomysł wprowadzenia do u.p.t.u. dobrowolnego mechanizmu podzielnej płatności. Natomiast szereg wątpliwości budzą szczegółowe rozwiązania tej koncepcji i w konsekwencji projekt ustawy wymaga zmian i uzupełnień. Z całą pewnością 90-dniowy termin do wydania przez naczelnika urzędu skarbowego postanowienia o innym przeznaczeniu środków zgromadzonych na rachunku VAT niż rozliczenie podatku od towarów i usług nie zachęci podatników do skorzystania z dobrowolnego mechanizmu podzielnej płatności. Istotnym mankamentem projektowanych unormowań jest także przepis mówiący o tym, że zwrot różnicy podatku następuje na rachunek VAT. Wskazane powyżej propozycje unormowań mogą w rzeczywistości doprowadzić do utraty zdolności płatniczej przez podatników, którzy zdecydowali się na korzystanie z mechanizmu podzielnej płatności. Propozycja wprowadzenia tych przepisów tym bardziej budzi zdziwienie, gdyż projektodawca wskazał zarówno w uzasadnieniu do projektu ustawy, jak i w OSR, że stosowanie mechanizmu podzielnej płatności może doprowadzić do zaburzenia płynności finansowej u niektórych podatników. Pozostawienie w niezmienionym kształcie tych unormowań przekreślałoby walor atrakcyjności dla podatników mechanizmu podzielnej płatności, jako narzędzia chroniącego ich przed nieuczciwymi kontrahentami.

Na pełną aprobatę zasługują „zachęty” dla podatników do skorzystania z mechanizmu podzielnej płatności w postaci: wyłączenia solidarnej odpowiedzialności, o której mowa w dziale Xa u.p.t.u., wyłączenie stosowania przepisów o dodatkowym zobowiązaniu (art.112b, art. 112c u.p.t.u.) oraz brak zastosowania podwyższonej stawki odsetek za zwłokę (art. 56b O.p.). Natomiast sprecyzowania wymagają unormowania odnośnie przepadku środków zgromadzonych na rachunku VAT. Należałoby także usunąć lukę prawną dotyczącą postępowania w zakresie środków zgromadzonych na rachunku VAT w przypadku rozwiązania i likwidacji osoby prawnej.

 

  VIII. Konkluzja         

Rada Legislacyjna stwierdza, że przedstawiony do zaopiniowania projekt ustawy może być przekazany do dalszych etapów rządowego procesu legislacyjnego po uwzględnieniu uwag zawartych w niniejszej opinii.               

   

                                                                                             

Na podstawie projektu opinii przygotowanej przez prof. zw. dra hab. Antoniego Hanusza Rada Legislacyjna przyjęła na posiedzeniu w dniu 9 czerwca 2017 r.