Opinia z 31 maja 2019 r. o projekcie ustawy o zmianie ustawy — Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw

(Minister Sprawiedliwości)

Rada Legislacyjna                                                                                                  2019-05-31

przy

Prezesie Rady Ministrów

          RL-033-21/19

 

 

Opinia o projekcie ustawy

o zmianie ustawy — Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw

 

 

I. Wprowadzenie

  1. Uwagi ogólne

 

Opiniowany projekt ustawy o zmianie ustawy — Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (UD 497) z dnia 21 marca 2019 r. jest odpowiedzią na liczne postulaty przedsiębiorców i przedstawicieli organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, a także postulaty doktryny dotyczące wprowadzenia do polskiego wymiaru sprawiedliwości wyspecjalizowanych sądów w zakresie własności intelektualnej wobec daleko idącej specyfiki spraw z tego zakresu i ich rosnącej z roku na rok ilości. Głównym celem projektu jest stworzenie odrębnych jednostek organizacyjnych sądownictwa powszechnego, które miałyby się zajmować sprawami z zakresu prawa autorskiego i praw pokrewnych, własności przemysłowej oraz powiązanych z nimi spraw dotyczących nieuczciwej konkurencji. Cel, który postawił przed sobą Projektodawca jest niewątpliwie istotny i należy w pełni poprzeć dążenia Projektodawcy do jego zrealizowania. W Uzasadnieniu Projektu słusznie zauważono, że „obecnie sprawy o naruszenie praw własności intelektualnej (np. piractwo w zakresie prawa autorskiego lub znaków towarowych, kopiowanie produktów, nieuprawnione korzystanie z cudzych wynalazków) rozpoznawane są przez sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy. Niektóre sprawy prawa własności przemysłowej, dotyczące nie naruszenia tych praw, lecz przede wszystkim uzyskania ochrony, rozpatrywane są wskutek skarg na decyzje Urzędu Patentowego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz Naczelny Sąd Administracyjny. Sprawy dotyczące wspólnotowych znaków towarowych i wspólnotowych wzorów przemysłowych rozpatrywane są przez specjalnie w tym celu utworzony wydział Sądu Okręgowego w Warszawie (XXII Wydział Sądu Okręgowego w Warszawie – Sąd Unijnych Znaków Towarowych i Wzorów)”. Należy w pełni zgodzić się z Projektodawcą, że tak duże rozproszenie spraw z zakresu własności intelektualnej nie sprzyja kształtowaniu się jednolitego, spójnego orzecznictwa, a w konsekwencji nie zapewnia pełnej ochrony prawnej w sprawach z zakresu własności intelektualnej. Wobec tego należy w pełni poprzeć dążenia Projektodawcy do stworzenia sądownictwa wyspecjalizowanego, które będzie dedykowane tylko tej, stosunkowo wąskiej i jednorodnej kategorii spraw, a przez to zdoła wypracować najwyższe standardy orzecznicze gwarantując sprawne i jednolite rozpoznawanie sporów w sprawach z zakresu praw autorskich, własności przemysłowej i tym podobnych.

Przedstawiony do zaopiniowania Projekt nie rozwiązuje jednak wszystkich problemów, które pojawiają się w praktyce orzeczniczej. Jednocześnie, zaproponowane rozwiązania wzbudzają wiele wątpliwości i zastrzeżeń, są niekiedy niespójne i niejasne, a w niektórych miejscach pogarszają sytuację podmiotów uprawnionych w stosunku do stanu obecnego. Wątpliwości te zostaną przedstawione w dalszej części opinii w odniesieniu do poszczególnych przepisów Projektu.

Przed przejściem do rozważań szczegółowych celowe jest zwięzłe przedstawienie rozwiązań unijnych dotyczących prawa własności intelektualnej oraz obecnie obowiązujących przepisów prawa polskiego. Jest to niezbędne dla dokonania oceny czy projektowane rozwiązania rozwiązują określone, pojawiające się w praktyce problemy, czy stanowią lepsze rozwiązanie niż obecnie obowiązujące regulacje i wreszcie czy są zgodne z regulacjami unijnymi.

 

  1. Regulacje prawa Unii Europejskiej

 

Na gruncie prawa Unii Europejskiej problematyka ochrony praw własności intelektualnej jest uregulowana w Dyrektywie 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady1 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej. W pkt 1 i 2 Preambuły Dyrektywy prawodawca unijny wskazał m.in., że „ochrona własności intelektualnej jest podstawowym elementem sukcesu rynku wewnętrznego. Ochrona własności intelektualnej ma znaczenie nie tylko dla promocji innowacyjności i kreatywności, ale również dla rozwoju zatrudnienia i poprawy konkurencyjności. Ochrona własności intelektualnej ma umożliwiać wynalazcy lub twórcy uzyskiwanie prawnie uzasadnionych korzyści ze swego wynalazku lub dzieła. Powinna też umożliwiać jak najszersze upowszechnianie dzieł, idei i nowego know-how. Jednocześnie nie może ograniczać wolności słowa, swobodnego przepływu informacji ani ochrony danych osobowych, z ochroną danych w Internecie włącznie.”. Dyrektywa wprowadza określone rozwiązania służące zabezpieczaniu dowodów. W pkt 20 Preambuły prawodawca unijny zauważył, że „Biorąc pod uwagę fakt, że elementami o pierwszorzędnym znaczeniu dla ustalenia naruszenia praw własności intelektualnej są dowody, właściwe jest zapewnienie skutecznych środków ich przedstawiania, uzyskiwania i przechowywania. Procedury powinny uwzględniać prawo do obrony i dawać niezbędne gwarancje z ochroną informacji poufnych włącznie. W przypadku naruszeń popełnionych na skalę handlową ważne jest też, aby tam, gdzie właściwe, sąd mógł zarządzić dostęp do dokumentów bankowych, finansowych lub handlowych, które znajdują się pod kontrolą domniemanego naruszającego.”.

Stosowne regulacje zostały przyjęte w art. 6-8 Dyrektywy.

Artykuł 6 Dyrektywy reguluje wyjawienie dowodów czyli nakazanie przedstawienia dowodów przez stronę przeciwną, pod warunkiem zapewnienia ochrony informacji poufnych2.

Zgodnie z art. 7 państwa członkowskie mają obowiązek zapewnić środki zabezpieczenia dowodów tj. szybkie i skuteczne środki tymczasowe zapewniające zachowanie dowodów dotyczących zarzucanego naruszenia, pod warunkiem ochrony informacji poufnych3.

 

Artykuł 8 reguluje prawo do informacji polegające tym, że właściwe organy sądowe mogą nakazać przedstawienie informacji o pochodzeniu i sieciach dystrybucji towarów lub usług naruszających prawo własności intelektualnej przez naruszającego i/lub jakąkolwiek inną osobę, która spełnia kryteria określone w tym artykule4.

 

  1. Regulacje prawa polskiego

 

Wskazane wyżej rozwiązania unijne zostały implementowane do prawa polskiego.

Regulacja art. 6 Dyrektywy nie została w sposób szczególny implementowana, gdyż odpowiada ona przepisom regulującym przebieg postępowania dowodowego zawartym w Kodeksie postępowania cywilnego. W przygotowanym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Sprawozdaniu z wdrożenia w Polsce Dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej5 w odniesieniu do implementacji art. 6 Dyrektywy wskazano co następuje: „Art. 6 – Dowody. Ust. 1. Postępowanie dowodowe określone w Dyrektywie odpowiada podstawowym zasadom wyrażonym w polskich przepisach dotyczących procedury cywilnej, a mianowicie: jest kontradyktoryjne, czyli odbywa się na wniosek uprawnionego oraz uwzględnia kontrolę sądową zasadności wniosku, z czym związana jest konieczność uzasadnienia zasadności roszczeń. W szczególności umożliwione jest stronom zgłaszanie wniosków dowodowych obejmujących dowód z dokumentów lub przedmiotów znajdujących się w posiadaniu strony przeciwnej (art. 248, 249, 293 i 308 k.p.c.). Dopuszczalne jest także uznanie rozsądnej wielkości próbki znacznej liczby egzemplarzy utworu lub jakiegokolwiek innego przedmiotu ochrony za należyty dowód na podstawie art. 231 k.p.c., wprowadzającego ogólną zasadę, zgodnie z którą sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów (tzw. domniemanie faktyczne). Ust. 2. Zobowiązanie do przekazania dokumentów bankowych, finansowych lub handlowych, które znajdują się pod kontrolą strony przeciwnej, może być orzeczone niezależnie od tego, czy naruszenie jest popełnione na „skalę handlową” – przepisy k.p.c. dotyczące postępowania dowodowego nie wprowadzają tu ograniczeń. Natomiast ochronę tajemnicy przedsiębiorcy i innych tajemnic ustawowo chronionych zapewniają wprowadzone w poszczególnych ustawach przepisy: art. 80 ust. 2 ustawy o prawie autorskim, art. 11a ust. 2 ustawy o ochronie baz danych, art. 2861 ust. 3 Prawa własności przemysłowej i art. 36b ust. 2 ustawy o ochronie odmian roślin.”

Przepisy dotyczące wniosków o zabezpieczenie dowodów i zabezpieczenie roszczeń oraz przepisy dotyczące roszczenia informacyjnego zostały implementowane w:

  1. art. 80 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych6 znowelizowanym ustawą z dnia 9 maja 2007 r. o zmianie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz niektórych innych ustaw7, która wprowadziła zmiany prawa polskiego w związku z postanowieniami Dyrektywy 2004/48/WE. Przepisy art. 80 znajdą zastosowanie w przypadku naruszeń autorskich praw majątkowych oraz odpowiednio praw pokrewnych8;

  2. art. 286[1] ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. – Prawo własności przemysłowej9;

  3. art. 11a ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o ochronie baz danych10;

  4. art. 36b ustawy z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin11.

Należy również odnotować, że w odniesieniu do regulacji dotyczącej roszczeń informacyjnych zawartej w p.w.p. wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z 6 grudnia 2018 r. uznał, że art. 286[1] ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776) jest niezgodny z art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W skardze konstytucyjnej skierowanej do Trybunału w odniesieniu do skarżonego przepisu zakwestionowano:

1) możliwość zobowiązania osoby innej niż naruszający prawa własności przemysłowej do udzielenia informacji o pochodzeniu i sieciach dystrybucji towarów lub usług naruszających prawa własności przemysłowej, które są niezbędne do dochodzenia roszczeń z zakresu ochrony praw własności przemysłowej;

2) zróżnicowanie praw i obowiązków procesowych stron postępowania o zobowiązanie do udzielenia informacji, tj. tzw. innej niż naruszający osoby i podmiotu uprawnionego;

3) posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem „zabezpieczenie roszczeń” sugerującym, że dochodzenie „roszczenia informacyjnego” odbywa się w ramach postępowania zabezpieczającego, podczas gdy sądy powszechne wyłączają możliwość odpowiedniego stosowania przepisów o postępowaniu zabezpieczającym w danym postępowaniu.

Głównym problemem konstytucyjnym w sprawie było zatem to, czy wynikający z kwestionowanego przepisu obowiązek informacyjny nie ingeruje nadmiernie (nieproporcjonalnie) w wolność działalności gospodarczej (art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że choć art. 286[1] ust. 1 pkt 3 p.w.p. realizuje założony cel ustawowy i może zabezpieczyć wykonanie określonych roszczeń, to istotą postępowania zabezpieczającego jest jego odwracalny charakter. Tymczasem zobowiązanie, o którym mowa w zaskarżonym przepisie, powoduje, że dochodzi do przekazania określonych informacji handlowych (informacji przedsiębiorcy), niezależnie od tego, jaki będzie dalszy bieg postępowania w sprawie naruszenia praw własności przemysłowej, w tym niezależnie od tego, czy dane postępowanie zostanie wszczęte. A więc dana instytucja wywołuje skutki nieodwracalne, poważniejsze niż założony cel ustawy, i nie jest konieczna dla ochrony innych konstytucyjnych wartości. Trybunał podkreślił, że duże wątpliwości budzi też samoistny charakter instytucji wynikającej z art. 286[1] ust. 1 pkt 3 p.w.p., która – ze względu na nieprecyzyjne brzmienie tego przepisu – może być stosowana w oderwaniu od celu, dla którego została ustanowiona. Trybunał przypomniał, że uprawnienie informacyjne, o którym mowa w art. 286[1] ust. 1 pkt 3 p.w.p., ma służyć ochronie wolności i praw innych osób w zakresie ich praw z własności przemysłowej. Analiza tego przepisu wykazała jednak, że ochrona osoby uprawnionej z praw własności przemysłowej jest nieproporcjonalna do ochrony praw osób prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do udzielenia informacji. Ingerencja nie jest proporcjonalna do praw konstytucyjnych, które są ograniczane.

W literaturze słusznie się zauważa, że w związku z implementacją wskazanej wyżej Dyrektywy „w systemie prawa własności intelektualnej znajdują się obecnie co najmniej dwa różniące się od siebie modele prawne postępowań pomocniczych. Przepisy wprowadzone w ustawie z dnia 27 lipca 2001r. o ochronie baz danych oraz ustawie z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin przewidują regulację odpowiadającą ściśle przepisom prawa autorskiego. Odmienną treść mają natomiast przepisy wprowadzone w ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (art. 286[1] p.w.p.)12.

Porównanie tych regulacji oraz zakres udzielanej ochrony na podstawie poszczególnych przepisów zostanie przedstawiony w tabeli w odniesieniu do regulacji Prawa autorskiego oraz Prawa własności przemysłowej. W tabeli zostaną pominięte regulacje ustawy o ochronie baz danych oraz ustawy o ochronie odmian roślin z uwagi na tożsamość rozwiązań przyjętych w tych ustawach z rozwiązaniami przyjętymi w Prawie autorskim.

 









Przepisy implementujące art. 6 Dyrektywy – wyjawienie dowodów

Akt prawny

Numer artykułu

Nazwa środka

Organ właściwy

Termin złożenia wniosku

Przesłanki

Termin rozpoznania wniosku

Środki

Kodeks postępowania cywilnego

231, 248, 249, 293, 308

Brak szczególnej, odrębnej nazwy

Sąd rozpoznający sprawę

W toku postępowania

Brak

Brak szczególnego terminu. Są to wnioski dowodowe rozpoznawane w toku postępowania.

Zobowiązanie pozwanego lub innych osób do przedstawienia dokumentu albo innego środka dowodowego

Przepisy implementujące art. 7 Dyrektywy – zabezpieczenie dowodów

 

Akt prawny

Numer artykułu

Nazwa środka

Organ właściwy

Termin złożenia wniosku

Przesłanki

Termin rozpoznania wniosku

Środki

Prawo autorskie

Art. 80 ust. 1 pkt 1

Zabezpieczenie dowodów

Sąd właściwy do rozpoznania spraw o naruszenie autorskich praw majątkowych miejsca, w którym sprawca wykonuje działalność lub w którym znajduje się jego majątek

Przed wytoczeniem powództwa lub w toku postępowania

Interes prawny13, obawa, że przeprowadzenie dowodów stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione14

3 dni od dnia złożenia w sądzie

Brak wyszczególnienia – wszystkie zależnie od decyzji sądu

Prawo własności przemysłowej

Art. 286[1] ust. 1 pkt 1

Zabezpieczenie dowodów

Sąd właściwy do rozpoznania spraw o naruszenie praw własności przemysłowej miejsca, w którym sprawca wykonuje działalność lub w którym znajduje się jego majątek

Przed wytoczeniem powództwa lub w toku postępowania

Brak szczególnej regulacji w prawie własności przemysłowej, ogólne przesłanki zabezpieczenia dowodów z k.p.c.

w terminie 3 dni od dnia złożenia w sądzie lub 7 dni w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej

Brak wyszczególnienia

Przepisy implementujące art. 8 Dyrektywy – roszczenia informacyjne

Akt prawny

Numer artykułu

Nazwa środka

Organ właściwy

Termin złożenia wniosku

Przesłanki

Termin rozpoznania wniosku

Środki

Prawo autorskie

Art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3

Udzielenie informacji

Sąd właściwy do rozpoznania spraw o naruszenie autorskich praw majątkowych miejsca, w którym sprawca wykonuje działalność lub w którym znajduje się jego majątek

Przed wytoczeniem powództwa lub w toku postępowania

Interes prawny (art. 80 ust. 1 pr.aut.). Podobnie jak ma to miejsce na gruncie wniosku o zabezpieczenie dowodu (art. 80 ust. 1 pkt 1 pr.aut.), elementem tego interesu prawnego będzie wiarygodność roszczenia (por. postanowienie SA w Warszawie z 26 lutego 2004 r., I ACz 83/04, LexPolonica nr 3118805, niepubl.)

3 dni od dnia złożenia w sądzie

Udzielenie informacji

Prawo własności przemysłowej

Art. 286[1] ust. 1 pkt 2

zabezpieczenie roszczeń przez zobowiązanie naruszającego patent, dodatkowe prawo ochronne, prawo ochronne lub prawo z rejestracji do udzielenia informacji,

Sąd właściwy do rozpoznania spraw o naruszenie praw własności przemysłowej miejsca, w którym sprawca wykonuje działalność lub w którym znajduje się jego majątek

Przed wytoczeniem powództwa lub w toku postępowania

 

 

 

okoliczność, że naruszenie tych praw jest wysoce prawdopodobne

3 dni od dnia złożenia w sądzie lub 7 dni w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej

Udzielenie informacji

 

II. Uwagi ogólne o projektowanych rozwiązaniach

 

Zaproponowane w Projekcie rozwiązania dotyczą następujących kwestii:

a) utworzenie wyspecjalizowanych sądów do rozpoznawania spraw z zakresu własności intelektualnej;

b) ograniczenie zdolności postulacyjnej w sprawach własności intelektualnej;

c) uregulowanie odrębnego postępowania w sprawach własności intelektualnej.

 

Rozwiązanie wskazane w pkt a) należy ocenić pozytywnie.

Rozwiązania wskazanego w pkt b) nie można ocenić pozytywnie i należy postulować jego usunięcie z Projektu. Szczegółowe uzasadnienie tego stanowiska zostanie przedstawione w dalszej części opinii.

Rozwiązanie wskazane w pkt c) należy ocenić pozytywnie w tym znaczeniu, że słuszne jest przyjęcie odrębnego postępowania w sprawach własności intelektualnej, ale rozwiązania szczegółowe wymagają zmian i uściśleń.

 

III. Uwagi szczegółowe o projektowanych rozwiązaniach

 

W dalszej części opinii zostaną przedstawione uwagi szczegółowe do poszczególnych rozwiązań przyjętych w Projekcie.

 

  1. art. 1 pkt 1 Projektu – zmiana polegająca na skreśleniu w art. 17 pkt 2 oraz pkt 4[3] k.p.c.

 

Zmiana polega na usunięciu regulacji, zgodnie z którą sprawy o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczące wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych, a także sprawy o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji należą do właściwości sądów okręgowych. Zmiana jest wynikiem przyjęcia koncepcji utworzenia sądów specjalistycznych do spraw własności intelektualnej, które z mocy szczególnej regulacji zawartej w art. 479[89] § 2 będą właściwe nie tylko dla spraw z zakresu własności intelektualnej ale również dla spraw o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji. Zmiana nie budzi zastrzeżeń.

 

  1. art. 1 pkt 2 Projektu – w art. 87 k.p.c. skreślenie § 6

 

Zmiana jest wynikiem przyjęcia koncepcji, że całokształt problematyki dotyczącej zastępstwa stron w postępowaniu w sprawach własności intelektualnej jest łącznie uregulowany w art. 87[2] k.p.c. W tym kontekście zmiana nie budzi zastrzeżeń.

 

  1. art. 1 pkt 3 Projektu– zmiana polegająca na dodaniu art. 87[2] k.p.c., który przewiduje obligatoryjne zastępstwo procesowe przez adwokata lub radcę prawnego, a w sprawach własności przemysłowej także przez rzeczników patentowych

 

Propozycję wprowadzenia „przymusu adwokackiego” należy ocenić negatywnie z następujących względów:

a) wbrew twierdzeniu Projektodawcy zawartemu w uzasadnieniu Projektu zdecydowana większość spraw z zakresu własności intelektualnej nie jest na tyle skomplikowana aby uzasadniała wprowadzenie obligatoryjnego zastępstwa stron przez profesjonalnych pełnomocników. Niekiedy w postępowaniach strony działają samodzielnie i nie ma to żadnego negatywnego wpływu na przebieg postępowania. Sprawy z zakresu własności intelektualnej nie różnią się zasadniczo od pozostałych spraw gospodarczych czy szerzej spraw cywilnych. Nie sposób uznać, aby w ogólnym ujęciu miały być to sprawy „trudniejsze” niż przykładowo sprawy o roboty budowlane, które nierzadko mają niezwykle skomplikowany i wielowarstwowy stan faktyczny oraz stan prawny, a przecież nie są objęte przymusem adwokackim. Do spraw z zakresu własności intelektualnej zaliczają się również niezwykle liczne w ostatnim czasie sprawy o zapłatę niewielkich kwot wynagrodzenia za korzystanie z programów informacji prawniczej np. LEX albo LEGALIS (opłaty licencyjne). Sprawy te mają bardzo prosty i niesporny stan faktyczny (kilka nieuregulowanych faktur) oraz nieskomplikowany stan prawny. Nakładanie w tych sprawach na strony obowiązku obligatoryjnego korzystania z zastępstwa procesowego jest niczym nieuzasadnione. Prowadzi to jedynie do zwiększenia kosztów procesu, które ostatecznie poniosą strony;

b) wskazanego w pkt a) problemu nie rozwiązuje również wprowadzenie możliwości zwolnienia strony od obowiązku obligatoryjnego zastępstwa przewidziane w art. 87[2] § 2 k.p.c. Rozwiązanie takie wygeneruje jedynie dodatkowe obowiązki dla stron i sądów. Można przy tym zakładać, że z uwagi na niecelowość wprowadzenia rozwiązania polegającego na obligatoryjnym zastępstwie sądy będą w pełni uwzględniać wnioski o zwolnienie od tego obowiązku co ostatecznie sprawi, że sytuacja będzie taka sama jak gdyby nie było regulacji dotyczących obligatoryjnego zastępstwa tyle tylko, że zarówno strony jak i sąd będą musieli podejmować w tym zakresie dodatkowe czynności;

c) nie jest jasne jaki będzie skutek działania strony bez pełnomocnika przy jednoczesnym braku postanowienia sądu o zwolnieniu strony od obligatoryjnego zastępstwa procesowego;

d) niezrozumiałe jest dlaczego, przy założeniu wprowadzenia przymusowego zastępstwa procesowego, z katalogu pełnomocników zostali wyłączeni pracownicy stron, którzy nierzadko mogą mieć większą wiedzę i doświadczenie w zakresie określonej kategorii spraw niż profesjonalni pełnomocnicy;

e) wątpliwości budzi rozróżnienie spraw z zakresu własności intelektualnej, w których pełnomocnikami stron mogą być adwokaci i radcowie prawni od spraw z zakresu własności przemysłowej, a w których strony może reprezentować także rzecznik patentowy. Projekt nie uwzględnia typowych w tej dziedzinie kumulacji podstaw prawnych lub dochodzenia wielu roszczeń opartych na różnych podstawach prawnych, zwłaszcza w sytuacji gdy podstawy te, a w konsekwencji charakter prawny dochodzonych roszczeń w niejednolity sposób są oceniane przez sądy (np. uchwała Sądu Najwyższego z 26/07/2017 r. w sprawie sygn. akt III CZP 26/17).

Na kanwie projektowanego rozwiązania można jednak zaproponować podjęcie szerszej dyskusji nad zakresem obligatoryjnego zastępstwa procesowego. W niektórych systemach prawnych zakres przymusu adwokackiego ma zdecydowanie szerszy charakter niż w prawie polskim (por. § 78 niemieckiego ZPO, tzw. Anwaltsprozess). Jednak przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian systemowych konieczne byłoby przeprowadzenie stosownych badań prawnoporównawczych oraz rozważenie czy tego typu rozwiązanie faktycznie miałoby pozytywny wpływ na sprawność postępowania sądowego.

 

  1. art. 1 pkt 4 Projektu – dodanie działu IVg zatytułowanego „Postępowanie w sprawach własności intelektualnej”

 

  1. Rozdział 1 – Przepisy ogólne

4.1.1. Uwagi ogólne dotyczące projektowanego rozdziału 1

 

Rozdział I zawiera regulacje ogólne dotyczące postępowania odrębnego w sprawach własności intelektualnej. Merytoryczne rozwiązania zaproponowane w rozdziale I nie budzą większych zastrzeżeń.

 

4.1.2 Uwagi szczegółowe dotyczące poszczególnych przepisów projektowanego rozdziału 1

 

  1. art. 479[89] k.p.c. – zakres przedmiotowy postępowania odrębnego

Zgodnie z projektowanym art. 479[89] § 1 Przepisy niniejszego działu stosuje się w sprawach o ochronę praw autorskich i pokrewnych jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych, topografii układów scalonych oraz ochronę innych praw na dobrach niematerialnych (sprawy własności intelektualnej). Zgodnie z § 2, sprawami własności intelektualnej w rozumieniu niniejszego działu są także sprawy:

1) o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji;

2) o ochronę dóbr osobistych, w zakresie, w jakim dotyczy ona dobra osobistego w celu indywidualizacji, reklamy lub promocji przedsiębiorstwa, towarów lub usług;

3) o ochronę dóbr osobistych w związku z działalnością naukową lub racjonalizatorską.

Należy zauważyć, że regulacja art. 479[89] jest skonstruowana na wzór regulacji art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych15. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. W ust. 2 ustawodawca do kategorii spraw gospodarczych zalicza szereg innych, szczegółowo określonych spraw, których charakter jako spraw gospodarczych w świetle definicji przyjętej w ust. 1 byłby co najmniej wątpliwy. Taka konstrukcja jest dopuszczalna. W konsekwencji, będzie to oznaczało, że ustawodawca traktuje jak sprawy własności intelektualnej w rozumieniu przepisów Dział IVg również wszystkie sprawy o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji, mimo że niektóre z tych spraw nie mają takiego charakteru. Należy jednak się zastanowić czy w takiej sytuacji nie byłoby bardziej czytelne zatytułowanie Działu IVg: „Postępowanie w sprawach własności intelektualnej oraz o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji”. Takie zatytułowanie projektowanego Działu pozwalałoby na łatwe zidentyfikowanie zakresu regulacji, byłoby czytelne i przejrzyste, a jednocześnie nie niweczyłoby koncepcji Projektodawcy objęcia jednym postępowaniem odrębnym zarówno spraw własności intelektualnej jak i spraw o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji.

Ponadto, projektowana regulacja wzbudza wątpliwości co do tego czy przepisy nowo wprowadzanego działu będą również miały zastosowanie do sprawy o ustalenie nieistnienia prawa autorskich i pokrewnych albo ustalenia, że nie nastąpiło naruszenie praw autorskich albo praw dotyczących wynalazku bądź patentu16. Z jednej strony, sprawy takie trudno zakwalifikować jako sprawy o ochronę praw autorskich i pokrewnych. Z drugiej strony, Projektodawca w sposób szczególny uregulował powództwo o ustalenie, że określone czynności podjęte lub zamierzone przez niego nie stanowią naruszenia określonego patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji (art. 497[127]). W takiej sytuacji Projektodawca powinien przynajmniej w uzasadnieniu Projektu wyjaśnić w jakim trybie mają być rozpoznawane sprawy o ustalenie nieistnienia praw autorskich albo o ustalenie, że nie nastąpiło naruszenie praw autorskich.

Należy również stanowczo postulować legislacyjne rozwiązanie problemu spraw o zapłatę opłat licencyjnych Nie ma żadnego uzasadnienia aby sprawy o zapłatę opłat licencyjnych były traktowane jak sprawy własności intelektualnej i były rozpoznawane przez wyspecjalizowane sądy do spraw własności intelektualnej.

 

  1. art. 479[90] k.p.c. – właściwość rzeczowa sądów

 

Projektodawca przyjął założenie, że sprawy własności intelektualnej należą do właściwości sądów okręgowych. Założenie to jest zasadniczo zgodne z aktualnym stanem prawnym i nie budzi wątpliwości. Rozwiązanie to przewiduje jednocześnie rezygnację z rozpoznawania spraw z zakresu unijnych znaków towarowych i wspólnotowych przez wyspecjalizowany Sąd Unijnych Znaków Towarowych i Wspólnotowych, którym obecnie jest XXII Wydział Sądu Okręgowego w Warszawie. Docelowo te sprawy będą rozpoznawane w czterech wydziałach sądów okręgowych w Poznaniu, Katowicach, Gdańsku i Warszawie. Rozwiązanie to również nie wzbudza wątpliwości. Jednocześnie Projektodawca zamierza niektóre sprawy przekazać do wyłącznej właściwości Sądu Okręgowego w Warszawie. Projektodawca zakłada, że Sąd Okręgowy w Warszawie będzie wyłącznie właściwy w sprawach własności intelektualnej dotyczących programów komputerowych, wynalazków, wzorów użytkowych, topografii układów scalonych, odmian roślin oraz tajemnic o charakterze technicznym. Rozwiązanie takie projektodawca uzasadnia tym, że są to sprawy najbardziej skomplikowane (str. 4 Uzasadnienia Projektu). Z poglądem tym nie można się zgodzić. Niektóre spośród wymienionych wyżej spraw mają charakter niezwykle prosty, a przy tym masowy. Są to, w szczególności, przywołane już wcześniej, sprawy o opłaty licencyjne za korzystanie z programów komputerowych. Obciążenie wszystkimi tego typu sprawami z całego kraju jednego sądu spowoduje jego niewątpliwy paraliż. W takiej sytuacji sąd ten stanie się sądem do spraw prostych i drobnych i w żaden sposób nie będzie miał możliwości poświęcenia czasu i uwagi na rozpoznawanie spraw o rzeczywiście skomplikowanym i precedensowym charakterze.

Ponadto należy podkreślić, że nie jest jasne w jaki sposób będzie następowało wyodrębnienie sprawy, w której pojawia się problem tajemnicy o charakterze technicznym od sprawy, w której tajemnica przedsiębiorstwa ma charakter mieszany, ogólny i dotyczy zarówno spraw organizacyjnych, strategicznych, marketingowych, jak i w określonym zakresie spraw technicznych. Takie rozróżnienie nie wydaje się zasadne.

 

  1. art.479[91] k.p.c. – zastosowanie innych przepisów o postępowaniach odrębnych

 

Projektodawca przewidział, że w sprawach rozpoznawanych według przepisów niniejszego działu, przepisy o innych postępowaniach odrębnych stosuje się w zakresie, w którym nie są one sprzeczne z przepisami tego działu. Takie rozwiązanie spowoduje, że sprawy własności intelektualnej będą rozpoznawane według przeróżnych, wzajemnie się przenikających regulacji dotyczących przebiegu postępowania. Będzie to rodziło poważne trudności dla sądu, który w każdej sprawie będzie musiał w pierwszej kolejności niejako samodzielnie stworzyć katalog regulacji proceduralnych, które będą określały przebieg postępowania w zależności od tego czy sprawa będzie miała charakter gospodarczy czy cywilny, włączając w to również odrębności w zakresie postępowania w sprawach unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych. Takie rozwiązanie jest również niekorzystne dla stron, gdyż rodzi niepewność prawa. Znacznie bardziej czytelne byłoby więc kompleksowe unormowanie trybu postępowania odrębnego w sprawach własności intelektualnej z uzupełniającym stosowaniem przepisów ogólnych o procesie. Jeżeli jednak Projektodawca zdecyduje się na pozostawienie zaproponowanego rozwiązania to konieczne jest przeanalizowanie regulacji dotyczących innych postępowań odrębnych w celu zidentyfikowania tych rozwiązań, których relacja do postępowania odrębnego w sprawach własności przemysłowej budzi wątpliwości (przykładowo omówiona w dalszej części Opinii kwestia powództwa wzajemnego).

 

  1. art.479[92] k.p.c.– przekazanie sprawy według właściwości.

 

Projekt słusznie zakłada, że ostateczną decyzję o tym, czy dana sprawa należy do właściwości sądów rozpoznających sprawy z zakresu własności intelektualnej w postępowaniu odrębnym powinien podjąć właśnie ten sąd. W konsekwencji Projektodawca przewiduje, że sąd nie jest związany postanowieniem o przekazaniu sprawy wydanym na podstawie art. 200 § 2 k.p.c. Sąd ten w razie stwierdzenia swej niewłaściwości przekaże sprawę innemu sądowi nie wyłączając sądu przekazującego. Rozwiązanie to należy ocenić pozytywnie.

 

  1. art. 479[93] k.p.c.– orzekanie bez udowodnienia wysokości żądania

 

Projektowany przepis stanowi rozszerzenie regulacji art. 322 k.p.c. na wszystkie sprawy rozpoznawane w postępowaniu odrębnym z zakresu własności przemysłowej. W literaturze słusznie wskazuje się, że ustalenie prawdy (materialnej) jest podstawowym celem postępowania sądowego, które w każdym wypadku polega na weryfikacji faktycznoprawnej trafności i zasadności roszczenia (żądania) przedstawionego pod osąd. Ten cel wynika z istoty funkcji sądów jako organów wymiaru sprawiedliwości oraz całokształtu systemu ustroju sądów, skonstruowanego w taki sposób, aby wydawane wyroki były oparte na faktach i prawie, tzn. aby zostały poprzedzone ustaleniem wszystkich elementów niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy17. Niemniej jednak z uwagi na możliwość pojawienia się w postępowaniu nierozwiązywalnych trudności dowodowych w niektórych sprawach ustawodawca dopuszcza możliwość orzekania mimo nieudowodnienia wysokości żądania. Zgodnie z art. 322 k.p.c. jeżeli w sprawie o naprawienie szkody, o dochody, zwrot bezpodstawnego wzbogacenia lub o świadczenie z umowy o dożywocie sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Projektodawca proponuje takie samo rozwiązanie zastosować do spraw z zakresu własności intelektualnej niezależnie do tego czy żądanie dotyczy naprawienia szkody, dochodów czy też jakichkolwiek innych roszczeń. Rozwiązanie takie należy ocenić pozytywnie.

 

  1. art. 479[94] k.p.c.– rozszerzenie zwrotu „naruszenie prawa własności intelektualnej” również na sprawy dotyczące zagrożenia naruszenia prawa

 

W projektowanym przepisie Projektodawca wskazuje, że ilekroć jest mowa o naruszeniu prawa własności intelektualnej należy przez tę rozumieć także zagrożenie naruszenia tego prawa. Przepis ten ma charakter proceduralny i jest procesowym odzwierciedleniem materialnych regulacji art. 285 prawa własności przemysłowej18 oraz art. 18 ust. 1 i 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Przepis nie budzi wątpliwości.

 

  1. art. 479[95] k.p.c.– wyłączenie stosowania określonych przepisów

 

Zgodnie z opiniowanym przepisem przepisów art. 479[97], art. 479[106[ lub art. 4791[123] nie stosuje się, jeżeli przewidziane w nich środki stanowią niewspółmierne obciążenie dla obowiązanego lub pozwanego. Przepis nie budzi zastrzeżeń.

 

  1. Rozdział 2 Zabezpieczenie środków dowodowych

4.2.1 Uwagi ogólne dotyczące projektowanego rozdziału 2

 

Regulacja zaprojektowana w rozdziale 2 budzi szereg wątpliwości.

Na wstępie należy zauważyć, że w uzasadnieniu Projektu wskazano, że „Projekt zakłada wprowadzenie przepisami art. 479[96] – art. 479[105] do polskiego postępowania cywilnego nowego środka procesowego, określonego mianem „zabezpieczenia środków dowodowych" (str. 9). W dalszej części uzasadnienia zauważono jednak, że „Dotychczasowa regulacja dotycząca tej instytucji, również z uwagi na jej ograniczenia wynikające z jej umiejscowienia w przepisach art. 286[1] ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej [dalej: „p.w.p.”] oraz art. 80 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych [dalej: „u.p.a.p.p.”], nie może zapewnić celu, który jej przyświeca”. Jest to sprzeczność. Projektodawca nie może napisać w uzasadnieniu Projektu, że wprowadza do postępowania cywilnego nowy środek procesowy i jednocześnie wskazywać, że środek ten już wcześniej był uregulowany w ustawach odrębnych i również wcześniej niewątpliwie stanowił środek procesowy.

Zasadnicze wątpliwości budzi samo nazwanie projektowanej instytucji jako „zabezpieczenie środków dowodowych”. W uzasadnieniu Projektu (str. 13) wyjaśniając przyjętą terminologię Projektodawca wskazał, że „Z uwagi na to, że inny jest cel polskiej instytucji zabezpieczenia dowodów (art. 310 – 315 k.p.c.), i w konsekwencji odmiennie uregulowano jej przesłanki oraz sposób zabezpieczenia, a inne charakteryzują projektowaną instytucję „zabezpieczenia środków dowodowych”, zakłada się wprowadzenie dla niej własnej nazwy. Nazwa ta ma podkreślać jej odmienność od dotychczas znanego normatywnego ujęcia zabezpieczenia dowodów w postępowaniu cywilnym (art. 310 – 315 k.p.c.). Zabezpieczenie środków, o którym stanowi projekt ma istotnie odmienny zakres od zabezpieczenia, o którym mowa w art. 310 k.p.c. Artykuł 310 k.p.c. służy wyłącznie zabezpieczeniu dowodu co oznacza, że strona występując ze stosownym wnioskiem powinna zarówno wskazać (a zatem — znać) okoliczności faktyczne, których wykazaniu służy dowód, jak również oznaczyć sam dowód. Z tego punktu widzenia projektowana instytucja jest szersza — znajduje zastosowanie nie tylko w sytuacji, gdy strona zna okoliczności faktyczne, ale także w sytuacji, gdy strona ich nie zna w takim zakresie, w jakim powinny zostać zgłoszone w postępowaniu (np. nie jest w stanie powołać precyzyjnych twierdzeń dotyczących rozmiaru bezprawnej eksploatacji chronionego dobra), a projektowaną instytucję wykorzystuje w celu ustalenia istotnych okoliczności faktycznych. Utrzymywanie bowiem dla tej nowej i odmiennej instytucji nazwy już tradycyjnie stosowanej i znanej, a odnoszącej się do regulacji art. 310 – 315 k.p.c. jedynie mogłoby podtrzymać dotychczasowe niezrozumienie przez praktykę celów i specyfiki obu tych odmiennych regulacji. Nadto, stwarza ryzyko kreowania jednego rozwiązania poprzez jednoczesne zastosowanie dwóch różnych instytucji, czyli zabezpieczenia dowodów, o jakim mowa w art. 310-315 k.p.c. oraz regulacji, o której jest mowa w Projekcie, a która obecnie unormowana jest art. 286[1] p.w.p. oraz art. 80 ustawy o pr. aut. Wówczas bowiem powstać może i trzecie rozwiązanie, które w światowej literaturze prawniczej już wcześniej rozpoznano i piętnowano, określając je mianem fishing expadition. Użyte w projekcie pojęcie „zabezpieczenia środków” stanowi synonim terminu „zajęcia środków dowodowych”, przez które rozumie się zajęcie rzeczowych nośników informacji o faktach dotyczących naruszeń prawa (corpus delicti), czyli: określonych towarów materiałów, narzędzi użytych do produkcji lub dystrybucji, dokumentów (zajęcie fizyczne rzeczowych nośników informacji). Zabezpieczenie może mieć również postać zajęcia opisowego rzeczowych środków, które polega na sporządzeniu szczegółowego opisu tych przedmiotów. To zajęcie może być połączone z pobraniem próbek (art. 479[101] projektu). Czynności te mają miejsce w fazie wykonania postanowienia sądu o zabezpieczeniu środków dowodowych. Nazwa zatem tej instytucji pochodzi od sposobu udzielanej ochrony sądowej.”.

W odniesieniu do przedstawionego w Projekcie, zacytowanego wyżej wyjaśnienia przyjętej nazwy należy zauważyć, że:

  1. Przez dowód w ścisłym znaczeniu rozumie się środek dowodowy, tj. ten środek, który umożliwia przekonanie się o istnieniu lub nieistnieniu faktów, a tym samym o prawdziwości bądź nieprawdziwości twierdzeń o tych faktach. Stąd też na gruncie językowym pojęcia „zabezpieczenie dowodów” oraz „zabezpieczenie środków dowodowych” oznaczają w istocie rzeczy to samo, a w konsekwencji przedstawione w uzasadnieniu Projektu wyjaśnienie zaproponowanego rozróżnienia nie jest przekonywające;

  2. jeżeli Projektodawca chciał osiągnąć taki cel, jaki wskazał w Projekcie i jeżeli projektowany środek ma służyć wyłącznie „zajęciu” (ew. również zachowaniu) środków dowodowych to tak właśnie winien zostać nazwany. Wówczas nie będzie żadnych wątpliwości, że środek ten jest czym innym niż zabezpieczenie dowodów, które w istocie rzeczy ma charakter szerszy niż projektowany środek, gdyż zabezpieczenie dowodu sprowadzając się do przeprowadzenia dowodu19 obejmuje również jego „zajęcie” rozumiane jako uzyskanie dostępu do środka dowodowego, gdyż z oczywistych względów bez tego nie jest możliwe przeprowadzenie dowodu;

  3. jak wynika z Projektu zabezpieczenie środka dowodowego w rozumieniu przyjętym przez Projektodawcę nie będzie służyło przeprowadzeniu dowodu. Przeprowadzenie dowodu oznacza bowiem podjęcie czynności w odniesieniu do konkretnego środka dowodowego, które pozwolą na uzyskanie określonego przeświadczenia o stanie rzeczy. Dowodzenie jest czynnością myślową, której celem jest wskazanie prawdziwości lub nieprawdziwości określonych twierdzeń. Zgodnie z art. 236 k.p.c. w postanowieniu o przeprowadzeniu dowodu sąd oznaczy fakty podlegające stwierdzeniu, środek dowodowy i – stosownie do okoliczności – sędziego lub sąd, który ma dowód przeprowadzić, a ponadto, jeżeli to jest możliwe, termin i miejsce przeprowadzenia dowodu. Według Projektu zabezpieczenie środków dowodowych będzie oznaczało jedynie ich zachowanie (a więc nie tylko „zajęcie” ale również dalsze zachowanie) na potrzeby przyszłego procesu. Jest to ograniczenie w stosunku do regulacji obecnych, zgodnie z którymi zabezpieczenie dowodu w sprawach z zakresu własności intelektualnej może oznaczać również jego przeprowadzenie, w tym np. przesłuchanie świadka. Takie też rozwiązanie przyjął prawodawca unijny, gdyż w art. 7 ust. 5 Dyrektywy 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej wskazał, że Państwa Członkowskie mogą podejmować środki chroniące tożsamość świadków. Tymczasem, projektowane rozwiązanie nie wydaje się w ogólne przewidywać możliwości zabezpieczenia dowodu przez przesłuchanie świadka. Jeżeli (jak wynika z uzasadnienia Projektu) projektowane rozwiązanie ma wyeliminować stosowanie w sprawach z zakresu własności intelektualnej przepisów art. 310 i n. k.p.c. to uniemożliwi to zabezpieczenie dowodu z zeznań świadka. Takie rozwiązanie będzie niezgodne z art. 7 ust. 5 Dyrektywy, a więc ograniczy zakres implementacji tej Dyrektywy;

  4. Projektodawca na str. 14 uzasadnienia Projektu wskazał, że „Regulacja instytucji zabezpieczenia środka dowodowego obejmuje fazę dotyczącą uzyskania zgody sądu na zabezpieczenie środków dowodowych, fazę dotyczącą wykonania tego postanowienia, czyli uzyskania dostępu do dowodów, znajdujących się w posiadaniu naruszyciela i ich zachowania w tym stanie na potrzeby dalszego postępowania, a także fazę zapoznania się sądu z uzyskanymi dowodami.”. Nie wiadomo jednak z czego wynika takie stwierdzenie, gdyż żaden projektowany przepis nie reguluje kwestii zapoznawania się sądu z uzyskanymi dowodami. Poza tym nie wiadomo do jakiej instytucji procesowej odwołuje się Projektodawca używając sformułowania „zapoznanie się sądu z uzyskanymi dowodami”. W szczególności, czy miałoby to być przeprowadzenie dowodu w trybie określonym w Kodeksie postępowania cywilnego czy też jakaś inna, nieznana dotychczas ustawie instytucja procesowa.

W świetle powyższych uwag należy wyraźnie podkreślić, że nie jest jasne w kontekście omawianej regulacji jaki jest stosunek „zabezpieczenia środków dowodowych” do instytucji „zabezpieczenia dowodów”. Przy przyjęciu, że są to instytucje niezależne i odrębnie funkcjonujące można ewentualnie przyjąć, że nie dochodzi do ograniczenia zakresu ochrony podmiotów uprawnionych. Wówczas uprawniony w trybie zabezpieczenia środków dowodowych będzie mógł uzyskać zajęcie i zachowanie środka dowodowego, a ewentualne przeprowadzenie dowodu, w tym również dowodu z zeznań świadków może nastąpić w trybie zabezpieczenia dowodów. Nie jest to jednak oczywiste, a jak wynika z uzasadnienia Projektu wolą Projektodawcy było wykluczenie takiego rozwiązania. Przy wykluczeniu stosowania art. 310 – 315 k.p.c. rozwiązanie, które zaproponowano w Rozdziale 2 rodzi ryzyko pokrzywdzenia uprawnionych. Należy przy tym podkreślić, że wielokrotnie samo zajęcie i zachowanie środka dowodowego nie będzie wystarczające dla zapewnienia ochrony interesów uprawnionego. W przypadku środków dowodowych łatwo psujących się albo tracących z czasem określone właściwości konieczne jest nie tylko zajęcie i zachowanie tego środka dowodowego ale również przeprowadzenie dowodu w postaci oględzin dokonanych przez sąd albo w postaci dowodu z opinii biegłego. Projektowane rozwiązanie nie przewiduje takiej możliwości. Projektowane rozwiązanie jest również sprzeczne z Dyrektywą przynajmniej w zakresie uniemożliwienia zabezpieczenia dowodu z zeznań świadka.

W konsekwencji, należy uznać, że zabezpieczenie dowodów, w znaczeniu zarówno zajęcia i zachowania środka dowodowego, jak i przeprowadzenia dowodu, powinno być kompleksowo uregulowane w jednym miejscu w Kodeksie postępowania cywilnego. Wszelkie inne rozwiązania rodzą ryzyko ograniczenia zakresu ochrony i błędnej implementacji Dyrektywy. Powinna to być regulacja ogólna, która powinna dotyczyć wszystkich kategorii spraw z uwzględnieniem jedynie pewnych odrębności dla spraw własności intelektualnej. Projektowana regulacja w zakresie zabezpieczenia dowodów, co szczegółowo zostanie wskazane w dalszej Opinii, w zasadzie ogranicza prawa podmiotów uprawnionych w sprawach własności intelektualnej w stosunku do innych podmiotów.

Należy również podkreślić, że rozdział 2 jest zredagowany w sposób niezgodny z zasadami prawidłowej legislacji. Nie jest to regulacja obszerna, ale jest skonstruowana w taki sposób, że zrozumienie jej treści wymaga kilkakrotnej lektury. Konstrukcja tego rozdziału jest bowiem następująca:

a) definicja obowiązanego – art. 479[96];

b) czas udzielenia zabezpieczenia – art. 479[97] § 1;

c) termin rozpoznania wniosku – art. 479[97] § 2;

d) przesłanki zabezpieczenia – art. 479[98] ;

e) wymogi formalne wniosku o zabezpieczenie – art. 479[99];

f) rodzaj posiedzenia, na którym jest rozpoznawany wniosek – art. 479[100] § 1;

g) zakres i sposób zabezpieczenia – art. 479[100] § 2 zd. 1;

h) wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu w zakresie dostępu uprawnionego do środka dowodowego – art. 479[100] § 2 (regulacja dotycząca wykonania postanowienia o zabezpieczeniu powinna być zamieszczona po regulacji dotyczącej doręczenia i zaskarżenia postanowienia);

i) doręczenie postanowienia o zabezpieczeniu – art. 479[100] § 3;

j) zażalenie i ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa – art. 479[100] § 4-8;

k) ponownie zakres i sposób zabezpieczenia – art. 479[101] § 1 (zakres i sposób zabezpieczenia jest uregulowany również w art. 479[100] § 2);

l) ponownie wykonanie zabezpieczenia – art. 479[101] § 2-4 oraz 479[103];

m) kaucja – 479[104];

n) odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów – 479[105].

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w tym w szczególności kwestie związane z koniecznością zagwarantowania prawidłowej implementacji Dyrektywy, należy postulować usunięcie rozdziału 2 i kompleksowe uregulowanie zabezpieczenia dowodów w rozumieniu zajęcia i zachowania środka dowodowego oraz przeprowadzenia dowodu w jednym miejscu w Kodeksie postępowania cywilnego z uwzględnieniem jedynie niezbędnych odrębności dla określonych kategorii spraw, w tym spraw własności intelektualnej. W przypadku gdyby Projektodawca uznał za niezbędne pozostawienie jako odrębnej regulacji rozdziału 2 należy postulować całkowitą zmianę tego rozdziału w następujący sposób:

a) rozdział ten powinien być zatytułowany „Zabezpieczenie dowodów”;

b) powinien obejmować kompleksową regulację obejmującą fazę dotyczącą uzyskania zgody sądu na zabezpieczenie środków dowodowych (zgodna na „zajęcie” i „zachowanie” na potrzeby postępowania środków dowodowych), fazę dotyczącą wykonania tego postanowienia, czyli uzyskania dostępu do środków dowodowych, znajdujących się w posiadaniu naruszyciela i ich zachowania w tym stanie na potrzeby dalszego postępowania, a także, ewentualnie i fakultatywnie (np. zależnie od treści wniosku) fazę przeprowadzenia dowodu;

c) szkieletowa konstrukcja rozdziału powinna wyglądać następująco:

  • definicja obowiązanego;

  • czas udzielenia zabezpieczenia;

  • przesłanki zabezpieczenia;

  • wymogi formalne wniosku o zabezpieczenie;

  • termin rozpoznania wniosku i rodzaj posiedzenia, na którym jest rozpoznawany wniosek;

  • zakres i sposób zabezpieczenia;

  • doręczenie postanowienia o zabezpieczeniu;

  • zażalenie;

  • ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa;

  • wykonanie zabezpieczenia, w tym również wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu w zakresie dostępu uprawnionego do środka dowodowego;

  • kaucja;

  • odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów.

 

4.2.2 Uwagi szczegółowe dotyczące poszczególnych przepisów projektowanego rozdziału 2

 

  1. art. 479[96] k.p.c.– definicja obowiązanego

 

Definicja obowiązanego zaprojektowana w art. 479[96] zasadniczo nie budzi wątpliwości. Wydaje się jednak konieczne doprecyzowanie, że obowiązanym może być również strona postępowania. Po pierwsze, byłoby wówczas jednoznacznie przesądzone, że sąd może również zabezpieczyć dowody, które znajdują się w posiadaniu pozwanego. Po drugie, w dalszych przepisach, w których często Projektodawca posługuje się określeniem „obowiązanego lub pozwanego” byłoby wówczas jasne, że chodzi również o takiego pozwanego, który nie jest obowiązanym. W razie uwzględnienia powyższej uwagi opiniowany przepis mógłby brzmieć:

„Art. 479[96]. Ilekroć w przepisach niniejszego rozdziału jest mowa o obowiązanym, należy przez to rozumieć osobę, w tym również pozwanego, w której władaniu znajduje się środek dowodowy lub która może umożliwić jego zabezpieczenie.”.

 

  1. art. 479[97] k.p.c. – podstawa i termin udzielenia zabezpieczenia środka dowodowego

 

Projektodawca odmiennie niż stanowią o tym ogólne regulacje Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące zabezpieczania dowodów wskazuje, że Sąd może udzielić zabezpieczenia środka dowodowego przed wszczęciem postępowania, a w jego toku jedynie w okresie do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji. Nie wydaje się to uzasadnione. Po pierwsze, jest to ograniczenie dotychczasowego zakresu ochrony (por. art. 80 ust. 1 pkt 1 ustawy pr. aut., art. 286[1] ust. 1 pkt 1 p.w.p.). Po drugie, według zasad ogólnych dowód może być zabezpieczony na każdym etapie postępowania (art. 310 k.p.c.). Nie można wykluczyć sytuacji, w której potrzeba zabezpieczenia dowodu ujawni się już po zamknięciu rozprawy w pierwszej instancji.

Przewidziany przez Projektodawcę termin tygodniowy na rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie jest dłuższy niż termin obecnie wskazany w art. 80 ust. 1 pr. aut. oraz w 286[1] ust. 1 pkt 1 p.w.p., a to oznacza pogorszenie sytuacji uprawnionych.

 

  1. art. 479[98] k.p.c. – przesłanki zabezpieczenia środka dowodowego

 

Zgodnie z Projektem przesłankami zabezpieczenia środka dowodowego będą: wykazanie w wystarczającym stopniu roszczenia oraz istnienie albo wykazanie w wystarczającym stopniu interesu prawnego w zabezpieczeniu. Przesłanki te są skonstruowane wadliwie.

Po pierwsze, trudno zrozumieć dlaczego Projektodawca posługuje się pojęciem „wykazanie w wystarczającym stopniu roszczenia”. W uzasadnieniu Projektu wskazano co prawda, że Projekt „celowo nie posługuje się w tym przypadku wymogiem uprawdopodobnienia czy uwiarygodnienia dochodzonego roszczenia, gdyż są to pojęcia, które mają już swoje znaczenia na gruncie postępowania cywilnego. W ten sposób projekt podąża śladem ustawodawcy wspólnotowego, dla którego istotą zabezpieczenia środka dowodowego jest fizyczne przedstawienie przez przyszłego (lub aktualnego) powoda rzeczowych nośników informacji, na podstawie których wnioskuje, że ma miejsce naruszenie czy zagrożenie jego prawa. Projekt tym samym również nie dopuszcza, aby podstawę uzyskania zgody na zabezpieczenie środków dowodowych stanowiły osobowe środki dowodowe (zeznania przyszłego lub aktualnego powoda czy zeznania świadków). Na gruncie dotychczasowych instytucji Kodeksu postępowania cywilnego można przyjąć, że uprawdopodobnienie ma miejsce nie tylko jako wynik styczności z określonymi rzeczowymi nośnikami informacji, ale również na podstawie innych metod dowodzenia”. Zdaniem Projektodawcy „Literalna wykładnia przepisu dyrektywy jako standard minimum wymaga więcej, niż uprawdopodobnienia – jednak nie wymaga udowodnienia. Na ile ma to być mniej („wystarczający stopień”) powinno być pozostawione do oceny sędziego w zależności od okoliczności sprawy, w szczególności od konkretnego sposobu zabezpieczenia, obciążenia dla strony przeciwnej, skutków dla osób trzecich itp.”. Należy jednak zauważyć, że te założenia Projektodawcy nie zostały odzwierciedlone w treści projektowanego przepisu. Z użytego zwrotu „wykazanie w wystarczającym stopniu roszczenia” w żaden sposób nie wynika, aby podstawą wykazania nie mogły być osobowe źródła dowodowe. Być może lepszym rozwiązaniem dla urzeczywistnienia zamiaru Projektodawcy byłoby posłużenie się dokładnie takim samym zwrotem jak w Dyrektywnie tj. wskazanie, że zabezpieczenia udziela się na żądanie strony, która przedstawiła należyte dostępne dowody uzasadniające jej roszczenie z tytułu naruszenia jej prawa własności intelektualnej lub zagrożenia naruszeniem tego prawa.

Po drugie, zaproponowane rozwiązanie pogarsza sytuację uprawnionych w stosunku do stanu obecnego. Obecnie przesłanką zabezpieczenia dowodów było istnienie interesu prawnego, w ramach którego oceniano również wiarygodność roszczeń wnioskodawcy, ale bez żadnego ograniczenia co do materiału dowodowego, który miałby tę wiarygodność wykazywać, jak również bez konieczności wykazania istnienia roszczenia w wystarczającym stopniu.

Po trzecie, ogólne przepisy o zabezpieczeniu dowodów tj. art. 310-315 k.p.c. nie wymagają jako przesłanki zabezpieczenia wykazania roszczenia w wystarczającym stopniu. Oznacza to, że uprawnieni z praw własności intelektualnej będą w gorszej pozycji procesowej niż inni uprawnieni.

 

  1. art. 479[99] k.p.c. – wymogi formalne pisma procesowego

 

W odniesieniu do art. 479[99] należy wskazać, że wymogiem formalnym wniosku może być jedynie wskazanie (a nie wykazanie) okoliczności uzasadniających wniosek. Ocena czy okoliczności te zostały odpowiednio wykazane jest elementem badania merytorycznego wniosku, a wynik tej oceny będzie prowadził do uwzględnienia albo oddalenia wniosku.

 

  1. art. 479[100] § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 479[101] k.p.c. – rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie środka dowodowego oraz zakres zabezpieczenia

 

Pozytywnie należy ocenić regulację przewidującą rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie środka dowodowego na posiedzeniu niejawnym.

Zakres i sposób zabezpieczenia został uregulowany w dwóch odrębnych jednostkach redakcyjnych, tj. w projektowanym art. 479[100] § 2 k.p.c. oraz 479[101] k.p.c. Takie rozwiązanie jest niepoprawne. Obie te regulacje powinny zostać scalone w jednej jednostce redakcyjnej, która, z uwzględnieniem uwag przedstawionych wyżej, mogłaby otrzymać następujące brzmienie:

„Art. 479[100] § 1. Sąd orzeka taki sposób zajęcia środka dowodowego lub zabezpieczenia dowodu20, jaki stosownie do okoliczności danej sprawy uzna za odpowiedni.

§ 2 Zajęcie środka dowodowego polega na jego zachowaniu na potrzeby przeprowadzenia dowodu.

§ 3. Zabezpieczenie dowodu polega na przeprowadzeniu dowodu”.

Kwestia przeprowadzenia dowodu w ramach zabezpieczenia może zostać uregulowana w sposób kompleksowy w projektowanej regulacji albo poprzez odwołanie do art. 310-315 k.p.c. (odwołanie to wynika zresztą z art. 13 § 2 k.p.c.).

Sposoby i zakres zajęcia środków dowodowych powinny być uregulowane w odrębnej jednostce redakcyjnej. Można zaproponować w tym zakresie następującą regulację:

„Art. 479[101] § 1. Sposobami zajęcia środków dowodowych są w szczególności odebranie towarów, materiałów, narzędzi użytych do produkcji lub dystrybucji, dokumentów, jak również sporządzenie szczegółowego opisu tych przedmiotów połączone, w razie konieczności, z pobraniem ich próbek.

§ 2. W przypadku zajęcia środka dowodowego w postaci szczegółowego opisu, o którym mowa w § 1, komornik sporządza protokół.

§ 3. Na wniosek uprawnionego lub pozwanego sąd może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu udziału w wykonaniu postanowienia w przedmiocie zajęcia środka dowodowego.

§ 4. Komornik dokonuje odebrania przedmiotów oraz sporządza protokół bez udziału uprawnionego. Art. 814 stosuje się odpowiednio. Odebrane przedmioty oraz protokół stanu faktycznego komornik składa w sądzie. Nie podlegają one włączeniu do akt postępowania.

§ 5. W postanowieniu o zajęciu środka dowodowego sąd określa zakres wglądu uprawnionego do zajętego środka dowodowego oraz szczegółowe zasady korzystania i zapoznawania się z nim. Sąd może ograniczyć lub wyłączyć kopiowanie środka dowodowego lub jego utrwalanie w inny sposób.”.

 

  1. art. 479[100] § 3 k.p.c. – doręczenie postanowienia o zabezpieczeniu środka dowodowego

 

Projektowany przepis budzi następujące zastrzeżenia:

a) opiniowany przepis zupełnie nie reguluje kwestii doręczania postanowienia o oddaleniu wniosku o zabezpieczenie, a ponadto wskazuje, że doręczenia obowiązanemu oraz pozwanemu dokonuje podmiot wykonujący postanowienie. Wątpliwości budzi użycie w treści tego przepisu określenia „podmiot” skoro z dalszych przepisów wynika, że jedynym podmiotem wykonującym postanowienia o zabezpieczeniu jest komornik. Przy uwzględnieniu tego zastrzeżenia projektowany przepis powinien brzmieć następująco (w sposób zbliżony do art. 740 § 1 k.p.c.): „Postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego, podlegające wykonaniu przez komornika, sąd doręcza tylko uprawnionemu. Doręczenia obowiązanemu oraz pozwanemu dokonuje komornik wykonujący postanowienie równocześnie z przystąpieniem do wykonania postanowienia. /…/”;

b) wątpliwości budzi regulacja, zgodnie z którą przy doręczeniu sąd poucza obowiązanego oraz pozwanego wyłącznie o ochronie tajemnicy przedsiębiorstwa, podczas gdy na gruncie obecnego stanu prawnego ochronie podlega nie tylko tajemnica przedsiębiorstwa ale również inne tajemnice ustawowo chronione.

 

  1. art. 479[100] § 4 -8 k.p.c. – zażalenie na postanowienie o zabezpieczeniu środka dowodowego oraz ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa

 

Regulacja dotycząca rozpoznawania zażalenia wzbudza następujące wątpliwości:

  1. obligatoryjne rozpoznawanie zażalenia na posiedzeniu jawnym nie jest uzasadnione, a wysłuchanie obowiązanego lub pozwanego mogłoby nastąpić również na piśmie21 albo na posiedzeniu niejawnym;

  2. w razie utrzymania obowiązku rozpoznawania zażalenia na posiedzeniu jawnym należy stanowczo podkreślić, że z uwagi na obrót korespondencji oraz funkcjonowanie sekretariatów sądowych rozpoznanie zażalenia w terminie 1 miesiąca jest niewykonalne;

  3. regulacja § 5 jest niepoprawna językowo. Przepis stanowi o „zażaleniu w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia”, podczas gdy poprawne sformułowanie powinno brzmieć: „zażalenie na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego” albo ewentualnie: „zażalenie na postanowienie w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia środka dowodowego”, ale tylko wówczas, gdyby konsekwentnie w całej ustawie Projektodawca posługiwał się zwrotem „postanowienie w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia środka dowodowego”, którego podstawę można by wywieść z regulacji projektowanego art. 479[97] § 1 k.p.c. Obecnie Projektodawca posługuje się zwrotem „postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego” (np. projektowany art. 479[100] § 1 i § 4 k.p.c.);

  4. brak w Projekcie regulacji dotyczących doręczania obowiązanemu zażalenia uprawnionego na postanowienie oddalające wniosek o udzielenie zabezpieczenia na wzór regulacji art. 740 § 2 k.p.c.

 

Jednym z poważniejszych zarzutów wobec Projektu jest to, że w istocie rzeczy zupełnie nie rozwiązuje on kwestii związanych z tajemnicą przedsiębiorstwa.

Po pierwsze, regulacja dotycząca tajemnicy przedsiębiorstwa (projektowany art. 479[100] § 7 i 8 k.p.c.) powinna zostać umieszczona w odrębnej jednostce redakcyjnej, a nie połączona w jednym przepisie, który zawiera regulacje dotyczące posiedzenia, zakresu zabezpieczenia, doręczenia oraz zażalenia.

Po drugie, regulacja art. 479[100] § 7 k.p.c. jest lakoniczna, ogólnikowa i w zasadzie gdyby jej nie było w Projekcie nie miałoby to żadnego znaczenia.

Po trzecie, Projektodawca w żaden sposób nie uregulował postępowania z przedmiotami materialnymi, które są nośnikami tajemnicy przedsiębiorstwa na etapie wykonywania postanowienia o zabezpieczeniu środków dowodowych.

Po czwarte, Projektodawca przewidział upadek zabezpieczenia środka dowodowego w sytuacji, gdy sąd wyłączy wyjawienie uprawnionemu zabezpieczonego środka dowodowego. To rozwiązanie pokazuje, że Projektodawca nie rozważył i nie przeanalizował wszystkich problemów jakie wiążą się z kolizją pomiędzy zabezpieczeniem, bądź przeprowadzeniem dowodów, a tajemnicą przedsiębiorstwa. Otóż, można sobie wyobrazić sytuację, w której sąd nie udostępni uprawnionemu środka dowodowego (np. kodu źródłowego programu komputerowego), ale przeprowadzi (w trybie zabezpieczenia albo w trybie „zwykłego” postępowania dowodowego) dowód z opinii biegłego na okoliczność ewentualnej ingerencji w kod źródłowy. Taka ochrona uprawnionego jest dopuszczalna na gruncie obecnie obowiązujących przepisów. Projektowane rozwiązanie może tę ochronę uniemożliwić.

Po piąte, wprowadzenie szczególnych przepisów dotyczących ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa do postępowania w sprawach własności intelektualnej może prowadzić do bardzo szkodliwego wniosku jakoby w innych sprawach w przypadku zabezpieczenia dowodów, a także w przypadku prowadzenia postępowania dowodowego w toku procesu taka ochrona nie przysługiwała. Tymczasem, zagrożenie naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa może pojawić się w każdej sprawie nie tylko związanej z ochroną własności intelektualnej oraz zapobieganiem i zwalczaniem nieuczciwej konkurencji.

Po szóste, projektowane przepisy wskazują na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa jedynie w przypadku zabezpieczenia środka dowodowego, ale nie rozwiązują problemu ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa w toku procesu, w ramach przeprowadzania postępowania dowodowego. W postępowaniu dowodowym w różny sposób może dojść do naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, np. poprzez zobowiązanie do złożenia określonych dokumentów, poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka itd.

 

Na marginesie powyższych rozważań należy postulować, aby Projektodawca ujednolicił terminologię stosowaną w Projekcie. Otóż, w projektowanym art. 479[100] § 8 k.p.c. Projektodawca stanowi, że uwzględniając zażalenie sąd może wyłączyć „wyjawienie” uprawnionemu zabezpieczonego środka dowodowego. W art. 479[100] § 2 k.p.c. jest mowa wpierw o „wglądzie” uprawnionego do zabezpieczonego środka, a później o „dostępie” do tego środka. Nie jest więc jasne, czy „wgląd”, „dostęp” oraz „wyjawienie” to te same instytucje procesowe, czy też odmienne; a jeżeli odmienne to na czym polegają istotne różnice. Należy podkreślić, że zgodnie z § 10 Zasad techniki prawodawczej do oznaczenia jednakowych pojęć używa się jednakowych określeń, a różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi określeniami.

 

  1. art. 479[102] k.p.c. – wyznaczenie terminu do wszczęcia postępowania

 

Zgodnie z art. 479[102] k.p.c. udzielając zabezpieczenia środka dowodowego przed wszczęciem postępowania, sąd wyznacza termin, w jakim pozew powinien być wniesiony do sądu pod rygorem upadku zabezpieczenia. Termin ten nie może przekraczać miesiąca od uprawomocnienia się postanowienia. Projektowane rozwiązanie nie budzi wątpliwości.

 

  1. art. 479[103] k.p.c. – wykonanie postanowienie o zabezpieczeniu w kontekście jego prawomocności

 

Proponowana regulacja budzi następujące wątpliwości.

Po pierwsze, wydaje się, że wykonaniu podlega jedynie postanowienie o zabezpieczeniu środka dowodowego. Postanowienie o oddaleniu wniosku nie podlega bowiem wykonaniu. Stąd też nieprawidłowe jest określenie w treści opiniowanego artykułu „postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego”.

Po drugie, można zaproponować, aby w tej samej jednostce redakcyjnej znalazła się regulacja, które przewiduje, że uprawniony uzyskuje dostęp („wgląd” albo, że jest mu „ujawniany” środek dowodowy – zależnie od ostatecznie przyjętej przez Projektodawcę terminologii) do środka dowodowego po uprawomocnieniu się postanowienia o zabezpieczeniu (projektowany art. 479[100] § 2 zd. 3). Wówczas przepis ten mógłby otrzymać brzmienie:

„1. Postanowienie o zabezpieczeniu środka dowodowego22, chociażby nieprawomocne, podlega wykonaniu z chwilą jego wydania, Przepis art. 743 stosuje się odpowiednio.

2. Uprawniony uzyskuje dostęp do zabezpieczonego środka dowodowego po uprawomocnieniu się postanowienia o jego zabezpieczeniu.”.

 

  1. art. 479[104] k.p.c. – kaucja

 

Projektowane rozwiązanie nie budzi wątpliwości.

 

  1. art. 479[105] k.p.c. – odwołanie do stosowania wybranych przepisów o postępowaniu zabezpieczającym

 

Projektowane rozwiązanie nie budzi wątpliwości.

 

4.3 Rozdział 3 Wyjawienie lub wydanie środka dowodowego

 

W odniesieniu do projektowanego rozdziału 3 należy zgłosić zasadnicze zastrzeżenie sprowadzające się do stwierdzenia, że projektowana regulacja w proponowanym kształcie jest nie tylko zbędna ale wręcz szkodliwa, gdyż może wywołać wątpliwości co do interpretacji ogólnych przepisów dotyczących postępowania dowodowego, które od lat bez problemów funkcjonują w praktyce. Zastrzeżenie to wynika z następujących względów:

a) zgodnie z projektowanym art. 479[106] § 1 k.p.c. w sprawie o naruszenie prawa własności intelektualnej powód, który w wystarczającym stopniu wykazał swoje roszczenie, może żądać wyjawienia lub wydania przez pozwanego środka dowodowego, którym on dysponuje, a służącego ujawnieniu i udowodnieniu faktów. Nie wiadomo jaka jest relacja projektowanego przepisu do art. 248 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu w oznaczonym terminie i miejscu dokument znajdujący się w jego posiadaniu i stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument zawiera informacje niejawne. Żądanie, by strona przeciwna przedstawiła dokument znajdujący się w jej posiadaniu, powód może zgłosić już w pozwie (art. 187 § 2 pkt 3 k.p.c.). Jednocześnie przewodniczący przed rozprawą może, w ramach zarządzenia mającego na celu przygotowanie rozprawy, zażądać na rozprawę od państwowej jednostki organizacyjnej lub jednostki organizacyjnej samorządu terytorialnego znajdujących się u niej dowodów, jeżeli strona sama nie może otrzymać tych dowodów (art. 208 § 1 pkt 2 k.p.c.), jak i zarządzić przedstawienie dokumentów (art. 208 § 1 pkt 5 k.p.c.). Art. 248 k.p.c. nie wprowadza żadnych dodatkowych przesłanek do zażądania od drugiej strony przedstawienia dokumentów znajdujących się w jej posiadaniu, podczas gdy projektowany art. 479[106] § 1 k.p.c. takie przesłanki wprowadza. Nie wiadomo więc czy celem Projektodawcy było wprowadzenie regulacji szczególnej wobec art. 248 k.p.c. i przez to ograniczenie ochrony podmiotów uprawnionych w sprawach o naruszenie prawa własności intelektualnej. Jeżeli celem Projektodawcy było umożliwienie zobowiązywania drugiej strony nie tylko do wydania dokumentu ale również innego środka dowodowego to znacznie lepszym rozwiązanie byłoby wprowadzenie zmiany do przepisów ogólnych. Zmiana ta powinna przy tym dotyczyć wszystkich spraw, a nie tylko spraw z zakresu praw własności intelektualnej. Co prawda, również obecnie sąd może zastosować art. 248 k.p.c. do innych środków dowodowych, gdyż zgodnie z 309 k.p.c. sposób przeprowadzenia dowodu innymi środkami dowodowymi niż wymienione w artykułach poprzedzających określi sąd zgodnie z ich charakterem, stosując odpowiednio przepisy o dowodach, ale doprecyzowanie tej okoliczności nie byłoby wadliwe. Pozostawienie projektowanej regulacji w obecnym kształcie grozi, albo nieuzasadnionym pokrzywdzeniem podmiotów uprawnionych w sprawach z zakresu własności intelektualnej poprzez ograniczenie ich praw w stosunku do regulacji ogólnych albo wątpliwościami co do rozumienia art. 248 k.p.c., a mianowicie tego czy po nowelizacji będzie on dotyczył zobowiązania do wydania dokumentów wyłącznie osób trzecich, czy również pozwanego, przy czym niezależnie od mogących się pojawić w wyniku nowelizacji wątpliwości z całą stanowczością należy twierdzić, że zarówno obecnie jak i po nowelizacji art. 248 k.p.c. jest i będzie podstawą do żądania wydania dokumentów również od pozwanego.

b) nie ma wyraźnej różnicy pomiędzy środkiem w postaci wyjawienia lub wydania środka dowodowego a zabezpieczeniem środka dowodowego dokonywanym w toku postępowania, które jak wskazał Projektodawca w uzasadnieniu Projektu w istocie rzeczy jest „zajęciem” środka dowodowego. W uzasadnieniu Projektu (str. 15) Projektodawca wskazał, że „W przeciwieństwie do instytucji zabezpieczenia środków dowodowych w przypadku instytucji wyjawienia lub wydania środka dowodowego powód powinien określić w miarę dokładnie o jaki konkretnie środek dowodowy występuje”. Z tego sformułowania należy wywieść, że jest pewna różnica w zakresie określenia środka dowodowego we wniosku o zabezpieczenie środka dowodowego i we wniosku o wyjawienie lub wydanie środka dowodowego. Tymczasem z treści Projektu wynika, że takiej różnicy nie ma. W jednym i drugim przypadku wniosek musi bowiem zawierać określenie środka dowodowego (projektowane art. 479[99] pkt 1 k.p.c. i art. 479[107] pkt 1 k.p.c.).

c) wprowadzenie odrębnej regulacji dotyczącej wyjawienia lub wydania środka dowodowego i odrębnej regulacji dotyczącej zabezpieczenia środków dowodowych budzi poważne wątpliwości co do tego który z tych środków jest właściwy w toku procesu, gdyż uprawnienia wynikające z zabezpieczenia środka dowodowego są szersze, a jednocześnie regulacja dotycząca wyjawienia lub wydania środka dowodowego nie wprowadza żadnych szczególnych uprawnień. Wynika to z porównania zakresu regulacji obu instytucji, co obrazuje poniższa tabela:




Zakres uprawnień podmiotu uprawnionego

Zabezpieczenie środków dowodowych

Wyjawienie lub wydanie środka dowodowego

Zapoznanie się ze środkiem dowodowym

art. 479[100] § 2 k.p.c.

art. 479[109] § 2 k.p.c.

Korzystanie ze środka dowodowego

art. 479[100] § 2 k.p.c.

art. 479[109] § 2 k.p.c.

Wyjawienie środka dowodowego

--------------------

Wątpliwe aby w praktyce omawiana instytucja mogła rzeczywiście służyć wyjawieniu środka dowodowego skoro uprawniony we wniosku jest zobowiązany ten środek dowodowy oznaczyć.

Wydanie środka dowodowego

art. 479[101] § 4 k.p.c.– odebranie i złożenie w sądzie

Brak regulacji komu ma nastąpić wydanie środka dowodowego

Odebranie towarów, narzędzi, pobranie próbek, sporządzenie protokołu, przywołanie biegłych

art. 479[101] § 1-4 k.p.c.

-----------------------------------

 

d) W projektowanej regulacji nie zostało sprecyzowane komu ma nastąpić wydanie środka dowodowego. Można wywieść wniosek, że wydanie powinno nastąpić do rąk uprawnionego. Budzi to jednak wątpliwości, gdyż w przypadku instytucji zabezpieczenia dowodów wyraźnie uregulowano, że uprawniony ma prawo do zapoznania się ze środkiem dowodowym dopiero po uprawomocnieniu się postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia, a odebrane przedmioty są przez komornika składane w sądzie. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, dla których w analizowanym przypadku wydanie środka dowodowego miałoby następować do rąk uprawnionego, a w szczególności dla których miałoby to następować przez uprawomocnienie się postanowienia, co mógłby sugerować projektowany art. 479[103] § 3 k.p.c. Szczególnie wątpliwe jest to w odniesieniu do dokumentów bankowych, finansowych i handlowych.

e) niezrozumiałe jest dlaczego w zakresie, w jakim pozwany powołuje się na ochronę prawną tajemnicy przedsiębiorstwa sąd w przedmiocie wniosku orzeka na posiedzeniu jawnym (art. 479[103] § 4 k.p.c.). W przypadku zabezpieczenia dowodów w podobnej sytuacji sąd orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 479[100] § 6 k.p.c.). Projektowana regulacja zagraża bezpieczeństwu tajemnicy przedsiębiorstwa.

 

Z powyższych względów należy stanowczo postulować całkowite usunięcie rozdziału 3 projektu ustawy, a rozwiązania dotyczące ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa wprowadzić do ogólnych przepisów o postępowaniu dowodowym oraz do ogólnych przepisów o zabezpieczeniu dowodów.

 

4.4. Rozdział 4 Wezwanie do udzielenia informacji

 

4.4.1 Uwagi ogólne dotyczące rozdziału 4

 

W uzasadnieniu Projektu (str. 19), wskazano, że „Obecnie wezwanie do udzielenia informacji w sprawach z zakresu ochrony praw własności intelektualnej jest uregulowane m. in. w art. 80 u.p.a.p.p. oraz w art. 286 [1] p.w.p.. Wprowadzenie ww. przepisów jest wynikiem uchwalenia ustawy z dnia 9 maja 2007 r. o zmianie ustawy o prawie autorskimi i prawach pokrewnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 662). Powyższe zmiany prawa polskiego są spójne z postanowieniami Dyrektywy 2004/48/WE. Podstawowym celem projektowanej nowelizacji w tym zakresie jest stworzenie jednolitej regulacji obejmującej przepisy dotyczące wezwania do udzielenia informacji w stosunku do wszystkich praw własności intelektualnej.”. Wskazano również, że Projekt ma zapewnić wykonanie wyroku TK z 6 grudnia 2018r. (SK 19/16). Takie dążenie Projektodawcy jest słuszne i zasługuje na aprobatę.

 

4.4.2 Uwagi szczegółowe dotyczące poszczególnych przepisów rozdziału 4

 

  1. art. 479[111] k.p.c. – definicja obowiązanego

 

Zawarte w treści przepisu odwołanie do art. 479[112] powinno być w istocie rzeczy odwołaniem do 479[112] § 1.

 

  1. art. 479[112] k.p.c. – wezwanie do udzielenia informacji

 

Na wstępie należy zgłosić ogólną wątpliwość co do celowości uzyskiwania w toku postępowania informacji o pochodzeniu i sieci dystrybucji towarów i usług, skoro zgodnie z projektowanym art. 458[7] k.p.c. (projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, nr druku sejmowego 3137) w toku postępowania gospodarczego nie będzie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. W znacznej części postępowania, w których dla określenia źródła lub zakresu naruszenia istotne są informacje o pochodzeniu i sieci dystrybucji towarów będą postępowaniami w sprawach gospodarczych. Z łącznej analizy obu projektowanych (w odrębnych projektach) regulacji wynika, że pomimo uzyskania informacji powód nie będzie mógł rozszerzyć powództwa, a co najwyżej będzie mógł wystąpić z nowym powództwem. Brak możliwości rozszerzania powództwa należy ocenić negatywnie i to nie tylko w sprawach własności intelektualnej, ale również w sprawach gospodarczych. Z punktu widzenia osób uprawnionych prowadzi to do zwiększenia kosztów dochodzenia praw przed sądem. Z punktu widzenia sądów zwiększa to obciążenie, generuje dodatkowe czynności dla pracowników sekretariatu i orzeczników w istocie rzeczy tylko po to, aby następnie móc sprawę pierwotną i sprawę wywołaną nowym powództwem połączyć do wspólnego rozpoznania.

W treści opiniowanego przepisu powinno być jasno wskazane, że chodzi o wezwanie obowiązanego, ew. obowiązanego lub pozwanego (por. projektowany art. 479[16] § 3 k.p.c.), aczkolwiek wydaje się, że pozwany mieści się również w definicji obowiązanego wskazanej w projektowanym art. 479[11] k.p.c., jeżeli posiada informacje lub dostęp do nich). W konsekwencji w § 1 powinien zostać użyty zwrot: „może wezwać obowiązanego przed wszczęciem postępowania w sprawie /…/”, a w § 2 zwrot: „ Jeżeli sąd wezwał obowiązanego do udzielenia informacji przed /…/”.

Wątpliwości wzbudza projektowany § 2, który jak wynika z uzasadnienia Projektu ma stanowić wykonanie wyroku TK z 6 grudnia 2018r. (SK 19/16). Zgodnie z tym przepisem jeżeli sąd wezwał do udzielenia informacji przed wszczęciem postępowania w sprawie o naruszenie prawa własności intelektualnej, postępowanie to powinno być wszczęte nie później, niż w terminie 1 miesiąca od prawomocnego zakończenia postępowania o udzielenie informacji. W przeciwnym razie uprawniony zobowiązany jest do zapłaty na rzecz obowiązanego do udzielenia informacji świadczenia pieniężnego w wysokości odpowiadającej wartości towarów bądź usług, których informacja dotyczyła. Na gruncie projektowanej regulacji powstają następujące pytania. Po pierwsze, co w sytuacji gdy udzielone informacje doprowadziły uprawnionego do wniosku, że ewentualnie wytoczone powództwo byłoby niezasadne. Po drugie, co wówczas gdy w terminie 1 miesiąca od prawomocnego zakończenia postępowania o udzielenie informacji obowiązany tych informacji nie udzielił. Zgodnie z literalnym brzmieniem projektowanego przepisu w takiej sytuacji powód i tak powinien wytoczyć powództwo pod rygorem obowiązku zapłaty świadczenia pieniężnego.

Ponadto należy postulować aby § 2 stanowił odrębną jednostkę redakcyjną, gdyż dotyczy on zupełnie innej kwestii niż § 1.

 

  1. art. 479[113] k.p.c. – przesłanki

 

Przepis nie budzi wątpliwości

 

  1. art. 479[114] k.p.c. – zakres informacji

 

W projektowanym przepisie nieprawidłowo użyto zwrotu „wezwanie, o którym mowa w art. 479[111] - 479[112]”. O wezwaniu mowa wyłącznie w projektowanym art. 479[112] § 2 k.p.c., natomiast w art. 479[111] k.p.c. jest jedynie podana definicja obowiązanego.

 

  1. art. 479[115] k.p.c.– wymogi formalne wniosku

 

Pkt 1 – Wątpliwości budzi żądanie od uprawnionego wykazania dochodzonego roszczenia, podczas gdy zgodnie z art. 479[112] k.p.c. przesłanką uwzględniania wniosku jest jedynie wykazanie roszczenia w wystarczającym stopniu. Zresztą, z istoty rzeczy wydaje się, że jeżeli uprawniony wykaże swoje roszczenie, to nie ma już potrzeby poszukiwania informacji, gdyż roszczenie zostało wykazane, a więc ewentualne powództwo może zostać uwzględnione. Stąd też jeżeli Projektodawca widzi konieczność pozostawienia takiego wymagania formalnego wniosku, to projektowany pkt 1) powinien brzmieć: „wskazanie dochodzonego roszczenia”. Jedynie bowiem wskazanie roszczenia może być wymogiem formalnym wniosku, którego brak może ostatecznie skutkować zwrotem wniosku. Ocena czy wskazane roszczenie jest wykazane w wystarczającym stopniu będzie dopiero dokonywana przez sąd na etapie merytorycznego badania wniosku. Należy jednak podkreślić, że w pozostałych regulowanych w Projekcie instytucjach tj. przy zabezpieczenie środków dowodowych oraz wyjaśnieniu i wydaniu środka dowodowego nie przyjęto takiego rozwiązania. W konsekwencji dla spójności należy postulować całkowite usunięcie z Projektu pkt 1) projektowanego art. 479[115] k.p.c..

Pkt 2 – Brak uwag.

Pkt 3 – Brak uwag.

Pkt 4 – Wymogiem formalnym wniosku może być jedynie wskazanie (a nie wykazanie), że informacje są konieczne do określenia źródła lub zakresu naruszenia prawa. Ocena czy okoliczności te zostały odpowiednio wykazane jest elementem badania merytorycznego wniosku, a wynik tej oceny będzie prowadził do uwzględnienia albo oddalenia wniosku (na marginesie należy wspomnieć, że ta sama uwaga odnosi się do art. 479[99] pkt 2 k.p.c. oraz 479[107] pkt 2 k.p.c.).

 

  1. art. 479[116] k.p.c. – wyznaczenie terminu posiedzenia, doręczenie odpisu wniosku

W § 1 powinno być wskazane, komu Przewodniczący doręcza odpis wniosku i kogo zobowiązuje do złożenia odpowiedzi na wniosek. Regulacja ta powinna przy tym uwzględniać fakt, że wniosek o wezwanie o udzielenie informacji może być złożony w toku postępowania i dotyczyć wezwania innej osoby niż pozwany. Wówczas wniosek powinien być doręczony zarówno pozwanemu jak i obowiązanemu, który nie jest pozwanym. Natomiast to czy odpowiedź na wezwanie powinien złożyć jedynie obowiązany czy również pozwany wymaga pogłębionej analizy z rozważeniem czy pozwany, który nie jest obowiązanym może skutecznie podnosić zarzuty zwalczające uprawnienia uprawnionego do uzyskania informacji.

W § 2 wątpliwości budzi ograniczenie pouczenia jedynie do ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa z pominięciem innych tajemnic ustawowo chronionych.

 

  1. art. 479[117] k.p.c.– rozpoznanie wniosku

 

Terminologia użyta w § 1 powinna zostać uspójniona z terminologią użytą w innych miejscach Projektu. Przykładowo w art. 479[116] § 1 k.p.c. jest mowa o posiedzeniu „w przedmiocie wezwania do udzielenia informacji” podczas gdy w § 1 art. 479[117] k.p.c. jest mowa o rozstrzygnięciu „w przedmiocie obowiązku udzielenia informacji”. Taka regulacja jest niezgodna z § 10 Zasad techniki prawodawczej.

Treść § 2 powinna zostać umieszczona po § 5, gdyż dotyczy ona sposobu wykonania obowiązku udzielania informacji, a więc regulacja ta powinna być po regulacji dotyczącej czasu wykonania obowiązku udzielenia informacji.

W § 3 powinno być wskazane, że w postanowieniu uwzględniającym wniosek sąd wskazuje nie tylko termin udzielania informacji i sposób zapoznania się z nimi przez uprawnionego, ale również zakres informacji, do udzielenia których jest zobowiązany obowiązany.

W § 4 wydaje się, że uprzedzenie o odpowiedzialności karnej powinno dotyczyć wyłącznie obowiązanego czyli tej osoby, którą sąd zobowiązał do udzielenia informacji. Z projektowanej regulacji wynika obecnie, że sąd uprzedza o odpowiedzialności karnej zarówno obowiązanego jak i pozwanego nawet wówczas gdy nie jest on obowiązanym. Należy przy tym ponownie zgłosić ogólną uwagę, aby w całym Projekcie projektodawca przeanalizował i rozróżnił określenie „obowiązany” i „pozwany”, biorąc pod uwagę, że pojęcie „obowiązany” jest szersze, gdyż może również obejmować pozwanego. Dla przejrzystości powinno być to jasno uregulowane w samej definicji „obowiązanego”.

Poważne wątpliwości budzi § 5 w zakresie w jakim dopuszcza możliwość wykonania nieprawomocnego postanowienia nakładającego obowiązek udzielenia informacji.

Regulacja § 6 jest zbędna, skoro zgodnie z § 1 sąd i tak orzeka na posiedzeniu niejawnym, a zgodnie z ogólnymi zasadami sąd zawsze może wezwać i wysłuchać stronę na posiedzeniu niejawnym (pośrednio wynika z art. 152 § 2 k.p.c., zgodnie z którym na posiedzenia niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane).

Regulacja zawarta w § 7 powinna być ujęta po regulacji, która obecnie znajduje się w § 3, gdyż dotyczy treści postanowienia sądu. Poza tym należy również rozważyć, czy z treści § 7 nie wynika pośrednio, że również pozwany, który nie jest obowiązanym, powinien składać odpowiedź na wniosek skoro sąd może oddalić wniosek uprawnionego uwzględniając okoliczności wykazane przez pozwanego. Kwestia ta wymaga doprecyzowania i rozstrzygnięcia również w kontekście uwag zgłoszonych do projektowanego art. 479[116] k.p.c.

 

  1. art. 479[117] k.p.c. – posiedzenie jawne

 

Przepis jest zbędny. Ustne wyjaśnienia mogą być również złożone na posiedzeniu niejawnym. Posiedzenie jawne różni się od posiedzenia niejawnego wyłącznie tym, że na posiedzenie jawne wstęp na salę sądową mają – poza stronami i osobami wezwanymi – tylko osoby pełnoletnie. Przewodniczący może zezwolić na obecność na posiedzeniu małoletnim. Na posiedzenia niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane (art. 152 k.p.c.). Projektodawca nie wyjaśnił z jakich względów ustne wyjaśnienia pozwanego lub obowiązanego miałyby być jawne również dla publiczności.

 

4.5 Rozdział 5 Powództwa szczególne

4.5.1 Uwagi ogólne dotyczące rozdziału 5

 

Rozdział 5 budzi zasadnicze wątpliwości w zakresie tego co w istocie rzeczy jest przedmiotem jego regulacji. Mianowicie, czy rozdział ten zgodnie z jego treścią dotyczy powództw szczególnych tj. powództwa wzajemnego oraz powództwa o ustalenie (tak wynika również z treści Uzasadnienia – str. 24); czy też rozdział ten obejmuje różne przepisy szczególne regulujące oprócz powództwa wzajemnego oraz powództwa o ustalenie również przebieg postępowania w sprawach własności przemysłowej.

 

4.5.2 Uwagi szczegółowe dotyczące poszczególnych przepisów rozdziału 5

 

  1. art. 479[120] k.p.c. – ograniczenie dopuszczalności powództwa wzajemnego

 

Opiniowany przepis stanowi, że powództwo wzajemne jest dopuszczalne, jeżeli obejmuje żądanie unieważnienia łub stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, jak również, gdy obejmuje żądanie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. Przepis art. 204 stosuje się odpowiednio. Oznacza to ograniczenie dopuszczalności powództwa wzajemnego na co wskazuje zwrot: „jest dopuszczalne, jeżeli /…/. Należy zauważyć, że regulacja dotycząca ograniczenia dopuszczalności powództwa wzajemnego jest zbędna skoro jednocześnie, zgodnie z projektowanym w projekcie ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (nr druku sejmowego 3137) art. 458[7] § 3, powództwo wzajemne w sprawach gospodarczych będzie co do zasady niedopuszczalne. Generalnie należy przy tym wskazać, że ograniczenia dopuszczalności powództwa wzajemnego nie są celowe, gdyż w zdecydowanej większości przypadków prowadzą do wszczęcia kolejnej, odrębnej sprawy, która i tak może być połączona do wspólnego prowadzenia ze sprawą wszczętą pierwotnie.

Można przy tym rozważyć czy wolą Projektodawcy było nie tyle ograniczenie dopuszczalności powództwa wzajemnego, ale umożliwienie podniesienia w ramach obrony, właśnie w drodze powództwa wzajemnego, żądania unieważnienia lub stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, jak również żądania unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego. Jeżeli tak, to opiniowany przepis powinien brzmieć w sposób następujący:

„Dopuszczalne jest żądanie unieważnienia lub stwierdzenia wygaśnięcia prawa ochronnego na znak towarowy, jak również żądanie unieważnienia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego jeżeli zostanie zgłoszone w powództwie wzajemnym. Przepis art. 204 stosuje się odpowiednio.”.

Pozostaje jednak do rozważenia relacja projektowanego przepisu do projektowanego art. 458[7] § 3 k.p.c. Jeżeli wolą Projektodawcy jest aby projektowany przepis wyłączał stosowanie art. 458[7] § 3 k.p.c. to celowe byłoby przynajmniej wyjaśnienie tej kwestii w uzasadnieniu Projektu.

 

  1. art. 479[121] k.p.c. – treść pozwu wzajemnego

 

W § 2 powinno być wyraźnie wskazane, że „do pozwu wzajemnego należy dołączyć wyciąg /…/).

 

  1. art. 479[122] k.p.c. – związanie podstawą prawną wskazaną przez powoda

 

Nie jest jasne czy projektowany przepis dotyczy powództwa wzajemnego skoro jest zamieszczony w rozdziale zatytułowanym „Powództwa szczególne” czy też dotyczy każdego pozwu. Zróżnicowanie w tym zakresie pomiędzy powództwem głównym, a wzajemnym nie byłoby słuszne. Jeżeli przepis ten ma dotyczyć powództwa wzajemnego to powinno być to wyraźnie wskazane w jego treści.

 

  1. art. 479[123] k.p.c.–odpowiednie stosowanie przepisów Prawa własności przemysłowej

 

Przepis nie budzi wątpliwości.

 

  1. art. 479[124] k.p.c. – zwrócenie się do Urzędu Patentowego

 

Nie jest jasne czy przepis ten dotyczy wyłącznie powództwa wzajemnego oraz czy dotyczy wyłącznie powództw wskazanych w projektowanym art. 479[124] § 1 k.p.c. czy również w § 2. W obecnym brzmieniu przepis może sugerować, że Projekt dopuszcza ogólną drogę sądową dla powództwa o unieważnienie lub stwierdzenie wygaśnięcia prawa, przy czym nie wynika z uzasadnienia Projektu, aby taka była intencja Projektodawcy. Jeżeli przepis dotyczy powództwa wzajemnego to powinien otrzymać brzmienie: „W przypadku wytoczenia powództwa wzajemnego o unieważnienie lub stwierdzenie wygaśnięcia prawa, o którym mowa w art. 479[120] § 1 lub § 2 sąd zwraca się do Prezesa Urzędu Patentowego z żądaniem udzielenia informacji, czy przed Urzędem Patentowym toczy się sprawa o stwierdzenie wygaśnięcia lub o unieważnienie prawa.”. Słowo „już” w treści tego przepisu jest zbędne.

 

  1. art. 479[124] k.p.c.– zwrócenie się do Urzędu Patentowego

 

Podobnie jak w przypadku poprzednich przepisów nie jest jasne czy ten przepis dotyczy wyłącznie powództwa wzajemnego czy też każdego powództwa. Słowo „już” w treści tego przepisu jest zbędne.

 

  1. art. 479[126] k.p.c.– przesłanie odpisu wyroku do Urzędu Patentowego

 

Podobnie jak w przypadku poprzednich przepisów nie jest jasne czy ten przepis dotyczy wyłącznie powództwa wzajemnego czy też każdego powództwa.

 

  1. art. 479[127] k.p.c.– powództwo o ustalenie

 

W § 3 tego przepisu wątpliwości budzi słowo „uprawnionemu”, gdyż Projekt wielokrotnie posługuje się pojęciem „uprawniony” w kontekście osoby dochodzącej roszczeń, podczas gdy w tym miejscu zdaje się chodzić o uprawnionego z patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji. Celowe byłoby uzupełnienie tego określenia.

 

  1. Zmiany w innych ustawach

 

5.1 Art. 2,3,4,6 Projektu – Zmiany w ustawie z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, ustawie z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej, ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych oraz ustawie z dnia 26 czerwca 2000 r. o ochronie prawnej roślin

 

Projektowane zmiany nie budzą wątpliwości w zakresie w jakim są one skorelowane ze zmianami projektowanymi w Kodeksie postępowania cywilnego. Jednakże po uwzględnieniu przez Projektodawcę uwag zgłoszonych wyżej w treści opinii to również te zmiany powinny zostać skorygowane i uwzględniać ewentualne zmiany wprowadzone w projektowanych regulacjach Kodeksu postępowania cywilnego.

Wątpliwości budzi wskazanie w treści zmienianego art. 80 p.a., art. 2861 – p.w.p., art. 11a ustawy o ochronie baz danych oraz w art. 36b ustawy o ochronie odmian roślin, że sąd rozpoznaje wniosek mającego w tym interes prawny. Nie jest bowiem jasne czy w ten sposób Projektodawca zamierzał wprowadzić dodatkową przesłankę uwzględnienia każdego z trzech wymienionych w treści tego przepisu wniosków tj. wniosku o zabezpieczenie środków dowodowych, wniosku o wyjawienie lub wydanie środka dowodowego oraz wniosku o wezwanie do udzielenia informacji. Jest to niejasne między innymi z tego względu, że w przypadku wniosku o zabezpieczenie środków dowodowych interes prawny jest przesłanką wprost wskazaną i zdefiniowaną w art. 479[98] § 2 i nie ma potrzeby powtarzać tej przesłanki w przepisach Prawa autorskiego, tym bardziej, że nie powtarza się drugiej z przesłanek, a mianowicie przesłanki wystarczającego wykazania roszczenia. Natomiast w odniesieniu do wniosku o wyjawienie lub wydanie środka dowodowego oraz wniosku o wezwanie do udzielenia informacji w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego nie wskazuje się przesłanki w postaci interesu prawnego.

 

5.2 Art. 5 Projektu – Zmiany w ustawie z 27 lipca 2000 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych

 

Zmiany w ustawie – Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: „P.u.s.p.”) polegają na zamieszczeniu tam szczegółowego upoważnienia dla Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia, w którym Minister: będzie mógł przekazać jednemu sądowi apelacyjnemu rozpoznawanie spraw własności intelektualnej z właściwości lub części obszarów właściwości innych sądów apelacyjnych (nowy art. 20 pkt 1a P.u.s.p.), będzie mógł przekazać jednemu sądowi okręgowemu rozpoznawanie spraw własności intelektualnej z właściwości lub części obszarów właściwości innych sądów okręgowych (nowy art. 20 pkt 3a P.u.s.p.) oraz wyznaczy sądy okręgowe właściwe do rozpoznawania spraw z zakresu ochrony unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych (sądy unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych) i ustali ich obszary właściwości w tych sprawach (zmieniany art. 20 pkt 9 P.u.s.p.). Ta zmiana legislacyjna w P.u.s.p. ma umożliwić zadeklarowane w uzasadnieniu Projektu utworzenie wyspecjalizowanych sądów w postaci wydziałów sądów okręgowych i apelacyjnych właściwych do rozstrzygania spraw własności intelektualnej oraz właściwych do rozpoznawania spraw z zakresu ochrony unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych, przy czym, jak się deklaruje w tym względzie w uzasadnieniu Projektu, mają to być docelowo cztery wydziały w Sądach Okręgowych w Gdańsku, Katowicach, Poznaniu i Warszawie oraz dwa wydziały w Sądach Apelacyjnych w Katowicach i Warszawie (s. 1-4 uzasadnienia Projektu).

Nie kwestionując bynajmniej zasadności upoważnienia Ministra Sprawiedliwości do dokonania tego rodzaju zmian organizacyjnych w polskim sądownictwie powszechnym w omawianych tutaj szczególnych i wymagających bardzo specjalistycznej wiedzy kategoriach spraw, należy jednak zauważyć, że teoretycznie w omawianym tutaj zakresie możliwe są bardzo różne modele organizacyjne w ramach polskiego sądownictwa, które były zresztą w przeszłości zgłaszane jako postulaty de lege ferenda przez przedstawicieli doktryny i praktyki. Warto przypomnieć, że formułowano w tym względzie pomysły utworzenia nie tylko wyspecjalizowanych wydziałów w ramach już istniejących sądów (tak jak to przewiduje Projekt), ale również powołania do życia zupełnie odrębnych sądów (a więc nie jedynie wyspecjalizowanych wydziałów w obecnych sądach), a także specjalistycznego wyszkolenia pewnej grupy sędziów, którzy orzekaliby w sprawach własności intelektualnej w ramach istniejących obecnie struktur organizacyjnych sądownictwa, czyli bez żadnych organizacyjnych modyfikacji w tym zakresie23. Nie negując w tym miejscu zasadności wyboru przez twórców Projektu zaproponowanego przez nich modelu organizacyjnego należałoby jednak zauważyć, że w uzasadnieniu Projektu oraz w Ocenie Skutków Regulacji brak jest jakichkolwiek rozważań na temat możliwości wdrożenia w omawianym tutaj zakresie zupełnie innych modeli organizacyjnych niż ten przedstawiony w Projekcie oraz brak jest porównawczego rozważenia zalet i mankamentów każdego z kilku wchodzących w grę rozwiązań kadrowo-instytucjonalnych. Tymczasem przedstawienie tego rodzaju alternatywnych rozwiązań w kwestiach organizacyjnych byłoby zasadne merytorycznie i bardzo celowe, a ponadto miałoby swoje formalne podstawy w treści przepisu § 12 ust. 1 Zasad techniki prawodawczej, stanowiącego, że uzasadnienie projektu ustawy powinno zawierać m. in. przedstawienie możliwości podjęcia alternatywnych w stosunku do uchwalenia projektowanej ustawy środków umożliwiających osiągnięcie zamierzonego celu, ze wskazaniem, czy środki te zostały podjęte, a w przypadku ich podjęcia – przedstawienie osiągniętych wyników. Wydaje się, że Projekt wiele by zyskał w płaszczyźnie swojej mocy przekonywania, gdyby w jego uzasadnieniu lub w Ocenie Skutków Regulacji twórcy Projektu wskazali też alternatywne modele organizacyjne oraz ich słabe i mocne strony.

Natomiast odnosząc się do kwestii czysto techniczno-legislacyjnych związanych z projektowaną nowelizacją ustawy P.u.s.p. należałoby postulować, aby w upoważnieniu do wydania rozporządzenia mającym zostać zamieszczonym w art. 20 pkt 1a i 3a P.u.s.p. zostało wyraźnie przesądzone, że chodzi tam o sprawy własności intelektualnej „w rozumieniu odrębnych przepisów”, tzn. w rozumieniu projektowanych przepisów art. 479[89] § 1 i 2 k.p.c. Projekt przewiduje zdefiniowanie spraw własności intelektualnej zarówno w oparciu o kryterium materialne (tj. istoty spraw), jak też w oparciu o kryterium formalne (konwencjonalne), a więc po jego wejściu w życie będziemy mieli do czynienia ze sprawami własności intelektualnej w znaczeniu materialnym oraz w znaczeniu formalnym. Warto by zatem jednoznacznie przesądzić w ustawie P.u.s.p., że rozporządzenie wydawane na podstawie art. 20 pkt 1a i 3a P.u.s.p. ma dotyczyć nie jakichkolwiek lub dowolnych spraw własności intelektualnej, lecz spraw własności intelektualnej w rozumieniu odrębnych przepisów, czyli w rozumieniu nowelizowanych przepisów k.p.c.

Ponadto w projektowanym art. 20 pkt 9 P.u.s.p. występujący tam po wyrazach „wyznacza sądy okręgowe właściwe do rozpoznawania spraw z zakresu ochrony unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych (sądy unijnych znaków towarowych i wzorów wspólnotowych)” spójnik „i” („i ustala ich obszary właściwości w tych sprawach”) należałoby zastąpić spójnikiem „oraz”, aby w ten sposób uniknąć w tym przepisie wielokrotnego powtarzania spójnika „i” oraz by zapewnić w ten sposób spójność językową ze sformułowaniami występującymi w tym zakresie w pozostałych punktach art. 20 P.u.s.p.

 

5.3 Art. 7 i art. 8 Projektu – Zmiany w ustawie z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych oraz ustawie z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych

Zmiany w ustawie o kosztach komorniczych oraz o komornikach sądowych nie budzą wątpliwości z tym, że po uwzględnieniu zawartych w opinii uwag dotyczących zmian w Kodeksie postępowania cywilnego również w tych ustawach zmiany będą musiały zostać przeredagowane.

 

  1. Art. 9 i art. 10 Projektu – Przepisy przejściowe i końcowe

 

Brak uwag.

 

IV. Konkluzja

Przedłożony do zaopiniowania Projekt zmierza bez wątpienia do osiągnięcia pożądanych stanów rzeczy i do zapewnienia pełnej ochrony prawnej w sprawach z zakresu własności intelektualnej. Równocześnie jednak należy mocno podkreślić, że Projekt wymaga daleko idącej korekty, która powinna objąć również usunięcie przepisów, które z uwagi na ich liczne wadliwości systemowe, merytoryczne i techniczno-legislacyjne nie powinny znaleźć się w ostatecznej wersji Projektu i w przyszłej ustawie.

Dlatego też w konkluzji należy stwierdzić, że opiniowany Projekt, aby mógł stanowić przedmiot dalszych prac legislacyjnych, wymaga gruntownej i starannej poprawy, przy uwzględnieniu zastrzeżeń i uwag podniesionych w niniejszej opinii.

 

 

 

Na podstawie projektu opinii przygotowanego przez dr hab. Annę Hrycaj, prof. UŁa w Warszawie, Rada Legislacyjna przyjęła na posiedzeniu w dniu 31 maja 2019 r.

 

 

 

 

1 Dyrektywa 2004/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie egzekwowania praw własności intelektualnej (Dz. Urz. UE L 157 z 30.4.2004, s. 45–86). Jest to tzw. Dyrektywa Enforcement. W systemie prawa unijnego należy również wyróżnić: Dyrektywę Rady nr 93/83/EWG z dnia 27 września 1993 r. w sprawie koordynacji niektórych zasad dotyczących prawa autorskiego oraz praw pokrewnych stosowanych w odniesieniu do przekazu satelitarnego oraz retransmisji drogą kablową (Dz. Urz. UE L 248 z 6.10.1993, s. 15), Dyrektywę Rady 93/98/EWG z dnia 29 października 1993 r. w sprawie harmonizacji czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (Dz. Urz. UE L 290 z 24.11.1993, s. 9) oraz Dyrektywę 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych (Dz. Urz. UE L 77 z 27.03.1996, s. 20). Z punktu widzenia zakresu regulacji Projektu można również zwrócić uwagę na: załącznik 1C (Porozumienie w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej; dalej jako „Porozumienie TRIPS") do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu (WTO) sporządzonego w Marrakeszu w dniu 15 kwietnia 1994 r. (porozumienie zostało opublikowane w Dz. U. z 1995 r. Nr 98, poz. 483 ze zm., a załącznik nr 1C w Dz. U. z 1996 r. Nr 32 poz. 143). W szczególności istotne są następujące regulacje Porozumienia TRIPS: art. 43 („Dowody"), art. 44 („Zabezpieczenie roszczeń"), art. 47 („Prawo do informacji"), art. 50 („Środki tymczasowe").

2 „Artykuł 6. 1. Państwa Członkowskie zapewniają, że, na wniosek strony, która przedstawiła należyte dostępne dowody wystarczające do poparcia jej roszczeń oraz, potwierdzające te roszczenia, wyszczególnione dowody znajdujące się pod kontrolą strony przeciwnej, właściwe organy sądowe mogą nakazać przedstawienie takich dowodów przez stronę przeciwną, pod warunkiem zapewnienia ochrony informacji poufnych. Do celów niniejszego ustępu Państwa Członkowskie mogą postanowić, że należytym dowodem dla właściwych organów sądowych może być rozsądnej wielkości próbka znacznej liczby egzemplarzy utworu lub jakiegokolwiek innego przedmiotu ochrony.”.

2. Na takich samych warunkach, w przypadku naruszenia popełnionego na skalę handlową, Państwa Członkowskie podejmują środki niezbędne umożliwiające właściwym organom sądowym nakazanie, w miarę potrzeb i na wniosek strony, przekazania dokumentów bankowych, finansowych lub handlowych, które znajdują się pod kontrolą strony przeciwnej, pod warunkiem ochrony informacji poufnych.

3 „Artykuł 7. 1. Państwa Członkowskie zapewniają że, nawet przed wszczęciem postępowania nad meritum sprawy, właściwe organy sądowe mogą na wniosek strony, która przedstawiła należyte dostępne dowody uzasadniające jej roszczenie z tytułu naruszenia jej prawa własności intelektualnej lub zagrożenia naruszeniem tego prawa, nakazać szybkie i skuteczne środki tymczasowe zapewniające zachowanie dowodów dotyczących zarzucanego naruszenia, pod warunkiem ochrony informacji poufnych. Środki takie mogą obejmować szczegółowy opis z pobieraniem próbek lub bez, zajęcie fizyczne naruszających prawo towarów, a także, we właściwych przypadkach, materiałów i narzędzi użytych do produkcji i/lub dystrybucji tych towarów oraz związanych z nimi dokumentów. Jeśli istnieje taka potrzeba, środki te można podjąć bez wysłuchania drugiej strony, zwłaszcza, gdy jakiekolwiek opóźnienie może spowodować szkodę nie do naprawienia dla właściciela praw lub istnieje dające się udowodnić ryzyko zniszczenia dowodów. Gdy środki zapewniające zachowanie dowodów są zastosowane bez wysłuchania drugiej strony, dotknięte tym strony są powiadamiane najpóźniej niezwłocznie po zastosowaniu środków. Na żądanie stron, których dotyczy wydana decyzja, w odpowiednim czasie po powiadomieniu o środkach odbywa się kontrola sądowa, włącznie z prawem do wysłuchania, i w toku której podejmowana jest decyzja o zmianie, odwołaniu lub potwierdzeniu środków.

2. Państwa Członkowskie zapewniają, że środki zabezpieczenia dowodów mogą być podjęte po złożeniu przez wnioskodawcę odpowiedniej gwarancji lub równoważnego zabezpieczenia w celu rekompensaty uszczerbku poniesionego przez pozwanego, zgodnie z ust. 4.

3. Państwa Członkowskie zapewniają, że na żądanie pozwanego i bez uszczerbku dla możliwych roszczeń odszkodowawczych środki podjęte dla zabezpieczenia dowodów zostają odwołane lub przestają działać, jeśli zgłaszający w odpowiednim okresie nie wszczął przed właściwym organem sądowym postępowania prowadzącego do podjęcia decyzji merytorycznej; okres ten jest ustalany przez organ sądowy nakazujący zastosowanie środków, jeśli prawo Państwa Członkowskiego na to pozwala lub, w braku takiego ustalenia, nie przekracza okresu 20 dni roboczych lub 31 dni kalendarzowych, zależnie od tego, który jest dłuższy.

4. W razie odwołania środków służących zabezpieczeniu dowodów, lub w razie ich wygaśnięcia z powodu jakiegokolwiek działania lub zaniechania wnioskodawcy, lub jeśli stwierdzono brak naruszenia prawa własności intelektualnej lub groźby jego naruszenia, na żądanie pozwanego organy sądowe mają prawo nakazać wnioskodawcy wypłacenie pozwanemu stosownego odszkodowania za wszelkie szkody spowodowane przez te środki.

5. Państwa Członkowskie mogą podejmować środki chroniące tożsamość świadków.”.

4 „Artykuł 8. 1. Państwa Członkowskie zapewniają, że, w kontekście postępowania sądowego dotyczącego naruszenia prawa własności intelektualnej oraz w odpowiedzi na uzasadnione i proporcjonalne żądanie powoda, właściwe organy sądowe mogą nakazać przedstawienie informacji o pochodzeniu i sieciach dystrybucji towarów lub usług naruszających prawo własności intelektualnej przez naruszającego i/lub jakąkolwiek inną osobę, u której:

a) stwierdzono posiadanie na skalę handlową towarów naruszających prawo;

b) stwierdzono wykonywanie na skalę handlową usług naruszających prawo;

c) stwierdzono dostarczanie na skalę handlową usług stosowanych w działaniach naruszających prawo; lub która

d) została przez osobę określoną w lit. a), b) lub c) wskazana jako zaangażowana w produkcję, wytwarzanie lub dystrybucję towarów albo dostarczanie usług.

2. Informacja, o której mowa w ust. 1, zawiera, jeśli stosowne:

a) nazwy i adresy producentów, wytwórców, dystrybutorów, dostawców oraz innych poprzednich posiadaczy towarów lub usług, jak również przewidywanych hurtowników i detalistów;

b) informację o ilości wyprodukowanych, wytworzonych, wysłanych, otrzymanych lub zamówionych towarów lub usług, o które chodzi, jak również o cenach otrzymanych za nie.

3. Ustępy 1 i 2 stosuje się bez uszczerbku dla innych przepisów ustawowych, które:

a) przyznają podmiotowi uprawnionemu prawa do otrzymywania pełniejszej informacji;

b) regulują stosowanie informacji przekazanej na mocy niniejszego artykułu w postępowaniach cywilnych lub karnych;

c) określają odpowiedzialność za niewłaściwe wykorzystanie prawa do informacji; lub

d) umożliwiają odmowę przekazania informacji, które zmusiłyby osobę określoną w ust. 1 do przyznania się do udziału lub udziału bliskich krewnych w naruszeniu prawa własności intelektualnej; lub

e) zarządzają ochroną poufności źródeł informacji lub przetwarzania danych osobowych.”

6 t.j. Dz.U. z 2018r., poz. 1191 z późn.zm.; dalej jako pr.aut.

7 Dz. U. Nr 99, poz. 662.

8 Art. 80 w ust. 1 reguluje tylko wybrane kwestie dotyczące zabezpieczenia dowodów (m.in. legitymację czynną, właściwość sądu, termin na rozpoznanie wniosku, kaucję na zabezpieczenie, dopuszczalność zażalenia). W pozostałym zakresie do postępowania o zabezpieczenie dowodów należy odpowiednio stosować ogólne regulacje Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące zabezpieczenia dowodów (art. 310 i n. k.p.c.). Oznacza to, że przepisy prawa autorskiego w odniesieniu do zabezpieczenia dowodów wprowadzają jedynie pewne odrębności proceduralne w stosunku do regulacji kodeksowej, ale nie tworzą nowej instytucji postępowania cywilnego. Również w orzecznictwie podkreśla się, że zabezpieczenie dowodów, także wówczas gdy opiera się na art. 80 ust. 1 pkt 1 pr.aut., nie wyzbywa się istotnych cech określających charakter tej instytucji procesowej (por. np. postanowienie SA w Warszawie z 18 kwietnia 1996 r., I ACz 229/96, LexPolonica nr 327675).

9 Dz. U. z 2017 r., poz. 776 z późn. zm.; dalej jako p.w.p.

10 Dz. U. z 2001 r., Nr 128, poz. 1402 z późn.zm.

11 Dz. U. Nr 137, poz. 1300 z późn. zm.

12 P.Podrecki [w:] D. Flisak (red.) M. Bukowski, Z. Okoń, P. Podrecki, J. Raglewski, S. Stanisławska-Kloc, T. Targosz, Prawa autorskie i prawa pokrewne, Komentarz, LEX, 2015.

13 W literaturze wskazuje się, że w ramach tej przesłanki mieszczą się dwie okoliczności: wiarygodność roszczeń wnioskodawcy o ochronę autorskich praw majątkowych oraz dochodzenie zabezpieczenia tylko takich dowodów, które pozostają w związku z roszczeniami o ochronę autorskich praw majątkowych, dochodzonymi następnie w procesie – G. Rząsa [:] Sarbiński R.M. (red.), Siciarek M. (red.), Błońska B., Bojańczyk K., Brzozowska-Pasieka M., Krasowicz S., Krysińska J., Machała W., Rząsa G., Świętczak M., Urbański A., Zalewski A.; Prawo autorskie. Komentarz do wybranych przepisów; LexisNexis, 2014.

14 W obecnym stanie prawnym wnioskodawca nie jest już zwolniony z obowiązku wykazania obawy, że przeprowadzenie dowodów stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione, jak to miało miejsce na gruncie art. 80 ust. 1 pkt 1 pr.aut., w brzmieniu obowiązującym do 19 czerwca 2007 r. (por. A. Drzewiecki, w: Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, red. E. Ferenc-Szydełko, Warszawa 2011, s. 539). Obowiązek ten wynika z art. 312 pkt 3 w zw. z art. 310 k.p.c. Rozwiązanie takie jest trafne i koresponduje z samą istotą instytucji zabezpieczenia dowodów, która to instytucja jest wyjątkiem od zasady, że dowody w postępowaniu cywilnym przeprowadza się w postępowaniu rozpoznawczym na rozprawie.

15 T.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 723.

16 Por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2007 r., I ACa 907/06, w którym Sąd Apelacyjny wskazał, że w sytuacji kolizyjnej związanej z dwoma ważnymi patentami należy przyjąć uprawnienia sądu powszechnego do ustalenia zakresu wyłączności patentowej nie tylko w procesie o naruszenie prawa z patentu ale i o ustalenie, że naruszenie prawa z patentu nie wystąpiło (art. 189 k.p.c.).

 

17 por. J. Gudowski, komentarz do art. 322, LEXel., WK, 2016, uzasadnienie uchwały SN z dnia 18 listopada 2015 r., III CZP 69/15, Biuletyn Sądu Najwyższegp 2015, nr 11, s. 8 z omówieniem M. Strus-Wołos, Przegląd orzecznictwa, Palestra 2016, nr 1–2, s. 191.

18 Art. 285. Uprawniony z patentu, dodatkowego prawa ochronnego, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji bądź osoba, której ustawa na to zezwala, może żądać zaprzestania działań grożących naruszeniem prawa.

19 Zgodnie z art. 310 k.p.c. Przed wszczęciem postępowania na wniosek, a w toku postępowania również z urzędu, można zabezpieczyć dowód, gdy zachodzi obawa, że jego przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo gdy z innych przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy. W doktrynie zasadniczo wyrażany jest pogląd, że zabezpieczenie dowodu polega na jego przeprowadzeniu i umożliwieniu wykorzystania go w postępowaniu rozpoznawczym. Przepisy art. 310 – art. 315 k.p.c. nie zawierają choćby przykładowego katalogu środków dowodowych, które mogłyby być przedmiotem zabezpieczenia. Praktycznie każdy środek dowodowy może stanowić przedmiot zabezpieczenia. Tytułem przykładu wskazać można na dowód z zeznań świadka, dokumentów, oględzin.

 

20 Przy założeniu zmiany tytułu rozdziału na: „Zabezpieczenie dowodów” i objęcia zakresem regulacji również możliwości przeprowadzenia dowodu.

21 Np. na wzór regulacji art. 217 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U.2019.498):

„Art. 217. 1. Jeżeli zachodzi potrzeba przeprowadzenia dowodu z przesłuchania upadłego, syndyka, wierzyciela, członka rady wierzycieli lub innych osób, sąd albo sędzia-komisarz, stosownie do okoliczności, przesłuchuje ich na posiedzeniu i z przesłuchania sporządza protokół, niezależnie od obecności innych osób zainteresowanych, albo odbiera od osób przesłuchiwanych oświadczenia na piśmie; oświadczenia te stanowią dowód w sprawie.

2. Sąd albo sędzia-komisarz może zarządzić również, by oświadczenie na piśmie, o którym mowa w ust. 1, zawierało podpis notarialnie poświadczony.”

22 Ew. „Postanowienie o zabezpieczeniu dowodu” – zależnie od decyzji przyjętej przez Projektodawcę co do ostatecznej nazwy projektowanego środka.

23 Zob. np. rekomendację Europejskiego Kongresu Finansowego 2016, dostępną na stronie: https://www.efcongress.com/sites/default/files/rekomendacja_ekf2016_powoanie_wyspecjalizowanych_sdw_ds_wasnoci_intelektualnej.pdf, a także wypowiedzi w trakcie konferencji odbytej w gmachu Sejmu RP w dniu 6 maja 2014 r. i zebrane w wydanej przez Wydawnictwo Sejmowe publikacji pt. „System ochrony własności przemysłowej w Polsce a możliwości rozwoju gospodarczego”, red. E. A. Gast, Warszawa 2014 (praca dostępna na stronie: http://orka.sejm.gov.pl/WydBAS.nsf/0/BB80E2B1BDF9B412C1257D4000474392/$file/System_ochrony.pdf).